🌱 Trồng trọt

Chào bà con! Nghề trồng trọt nghe thì quen, nhưng mỗi cây một tính, mỗi vùng đất một kiểu. Có nhà trồng sầu riêng năm năm vẫn chưa thu được trái đẹp, có nhà chỉ một mảnh vườn rau sau nhà mà quanh năm có rau sạch ăn và bán. Khác nhau phần lớn nằm ở chỗ làm đúng thứ tự và hiểu cây.

Trang này là bài tổng quan để bà con nắm “bộ khung” của việc trồng trọt, từ khâu chuẩn bị tới khi bán nông sản. Ở mỗi phần, Gặt có gắn link tới bài hướng dẫn chi tiết để bà con đọc tiếp khi cần.

Trồng trọt là gì và vì sao cần làm bài bản?

Hiểu đơn giản, trồng trọt là nghề gieo trồng và chăm sóc cây để lấy sản phẩm: lúa gạo, rau màu, trái cây, cà phê, tiêu, hoa kiểng. Đây là một trong hai ngành lớn của nông nghiệp, bên cạnh chăn nuôi. Bà con muốn tìm hiểu khái niệm đầy đủ hơn có thể xem trang Trồng trọt trên Wikipedia tiếng Việt.

Ngày nay làm nông không chỉ là “trồng xuống rồi chờ”. Thời tiết thất thường hơn, sâu bệnh kháng thuốc nhiều hơn, thương lái và nhà nhập khẩu đòi hỏi chất lượng, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, làm trồng trọt bài bản giúp bà con giảm chi phí, giảm rủi ro và bán được giá cao hơn.

Bài bản ở đây không có nghĩa là phải đầu tư máy móc đắt tiền. Chỉ cần bà con ghi chép, làm đúng lịch, quan sát cây thường xuyên và học hỏi từ người đi trước là đã khác nhiều rồi.

Các nhóm cây chính trong chuyên mục trồng trọt

Để bà con dễ tìm, Gặt chia chuyên mục trồng trọt thành các nhóm cây nhỏ. Mỗi nhóm có đặc điểm chăm sóc riêng, bà con bấm vào tên nhóm để xem toàn bộ bài viết.

Sầu riêng hiện là nhóm có nhiều bài nhất vì đây là cây mang lại thu nhập lớn nhưng cũng nhiều rủi ro. Bà con mới vào nghề có thể đọc trước bài trọn bộ quy trình 6 giai đoạn trồng sầu riêng cho người mới.

6 bước nền tảng của nghề trồng trọt

Dù trồng cây gì, bà con cũng đi qua các bước dưới đây. Làm chắc từng bước thì bước sau mới nhẹ.

Bước 1: Xem đất, xem nước trước khi xuống giống

Đất là “nhà” của cây. Bà con cần biết đất chua hay không, có bị úng khi mưa lớn không, tầng đất mặt dày hay mỏng. Cách kiểm tra đơn giản có trong bài 3 bước kiểm tra đất trước khi trồng sầu riêng, áp dụng được cho nhiều loại cây ăn trái.

Vườn thấp, hay đọng nước thì phải lên liếp, đào mương thoát nước ngay từ đầu. Đất đã bạc màu sau nhiều vụ thì nên bồi thêm hữu cơ. Bà con tham khảo bài cải tạo đất bạc màu bằng phân hữu cơ vi sinh.

Bước 2: Chọn giống phù hợp vùng đất

Giống tốt mà trồng sai vùng vẫn thua giống thường trồng đúng vùng. Trước khi mua giống, bà con hỏi kỹ: giống này có hợp khí hậu nơi mình không, thời gian cho trái bao lâu, thị trường có chuộng không. Ví dụ với bơ ở Tây Nguyên, bà con xem bài 3 giống bơ năng suất cao hợp khí hậu Tây Nguyên.

Cây giống nên mua ở vựa có nguồn gốc rõ ràng, cây khỏe, rễ không cuộn đáy bầu. Với rau màu, khâu ngâm ủ hạt quyết định tỷ lệ nảy mầm, Gặt có hướng dẫn trong bài kỹ thuật ngâm ủ ươm hạt giống rau.

Bước 3: Trồng đúng mật độ, đúng kỹ thuật

Trồng quá dày thì cây tranh nắng, tranh dinh dưỡng, sâu bệnh lây nhanh. Trồng quá thưa thì phí đất những năm đầu. Mỗi cây có khoảng cách khuyến cáo riêng, bà con nên hỏi cán bộ khuyến nông địa phương hoặc đọc kỹ hướng dẫn của từng loại cây.

Khi đặt cây xuống hố, cần xử lý hố sạch nấm bệnh, không lấp đất quá sâu cổ rễ và cắm cọc giữ cây chống gió lay gốc.

Bước 4: Tưới nước hợp lý

Nước là chuyện sống còn trong trồng trọt. Thiếu nước cây héo, rụng trái; thừa nước thì thối rễ. Nguyên tắc chung là tưới đều, giữ ẩm vừa phải, tránh để đất sũng nước lâu. Vườn đồi dốc nên tính đến tưới nhỏ giọt hoặc tưới bù áp, xem bài lắp đặt hệ thống tưới bù áp cho vườn đồi dốc.

Bước 5: Bón phân cân đối

Cây cần đạm để ra lá, lân để ra rễ và hoa, kali để trái chắc, ngọt. Bón lệch một loại lâu ngày sẽ làm đất chai, cây yếu. Bà con nên kết hợp phân hữu cơ hoai mục với phân vô cơ, chia nhỏ nhiều lần thay vì bón dồn. Lượng bón cụ thể theo hướng dẫn trên bao bì và cán bộ kỹ thuật.

Bà con có thể tự ủ phân hữu cơ từ rác vườn, xem bài tự ủ phân bón hữu cơ bằng chế phẩm Trichoderma. Kiến thức sâu hơn về các loại phân có ở chuyên mục Phân bón.

Bước 6: Tỉa cành, chăm sóc và phòng sâu bệnh

Tỉa cành giúp tán cây thông thoáng, ánh nắng vào đều, ít nấm bệnh. Lịch tỉa theo từng giai đoạn có trong bài lịch cắt tỉa cành cho cây ăn trái.

Về sâu bệnh, bà con nên thăm vườn thường xuyên để phát hiện sớm. Ưu tiên biện pháp sinh học, vệ sinh vườn; khi buộc phải dùng thuốc thì dùng đúng thuốc, đúng liều theo nhãn và đảm bảo thời gian cách ly trước thu hoạch.

Lịch chăm sóc tổng quát cho cây lâu năm

Mỗi cây có lịch riêng, nhưng bà con có thể dựa vào khung dưới đây để sắp xếp công việc trồng trọt trong năm, rồi điều chỉnh theo cây và vùng của mình.

Với cây ăn trái, những bài bà con hay đọc là xử lý xoài ra hoa trái vụ và bao trái bưởi da xanh chống ruồi vàng. Với cây công nghiệp, bà con xem bí quyết ép cà phê ra hoa đồng loạt và trồng tiêu trụ sống kháng bệnh.

Trồng trọt hữu cơ và trồng rau tại nhà

Nhiều bà con đang chuyển dần sang trồng trọt hữu cơ: hạn chế phân thuốc hóa học, tăng phân chuồng, chế phẩm vi sinh và thiên địch. Cách làm này tốn công hơn những năm đầu nhưng đất khỏe dần, nông sản dễ bán cho khách khó tính. Bà con xem lộ trình trong bài chuyển đổi vườn trái cây sang mô hình hữu cơ.

Trước khi dùng một loại phân hay thuốc nào cho vườn hữu cơ, bà con nên đối chiếu danh sách được phép, tham khảo bài danh sách phân bón và thuốc BVTV được phép dùng trong hữu cơ.

Không có ruộng rộng, bà con vẫn trồng trọt được ngay trong sân nhà. Một mảnh đất nhỏ đủ cho cả nhà ăn rau sạch, xem bài thiết kế vườn rau sạch 4x5m trước sân nhà. Nhà phố thì có thể trồng hành lá, ngò rí trong thùng xốp hoặc rau thơm thủy canh.

Sai lầm thường gặp khi mới làm trồng trọt

• Trồng theo phong trào: thấy giá cao là ồ ạt trồng, không tính tới đất, nước, vốn và đầu ra.
• Bỏ qua khâu thoát nước: mùa mưa cây ngập úng, thối rễ, chết hàng loạt.
• Bón phân quá tay: nghĩ bón nhiều cây mau lớn, thực tế dễ cháy rễ và tốn tiền.
• Phun thuốc định kỳ không cần thiết: vừa tốn kém, vừa giết thiên địch, sâu bệnh kháng thuốc nhanh hơn.
• Không ghi chép: không nhớ đã bón gì, phun gì, năm sau lặp lại lỗi cũ.
• Thu hoạch non: trái chưa đủ già bị ép giá, ảnh hưởng uy tín cả vùng.

Muốn tránh những sai lầm này, bà con nên bắt đầu nhỏ, làm chắc rồi mới mở rộng. Nếu đang phân vân nên đầu tư vào đâu, bài vốn 50 triệu nên bắt đầu trồng trọt hay chăn nuôi sẽ giúp bà con tính toán.

Từ vườn tới chợ: bán nông sản được giá

Trồng giỏi mới là một nửa chặng đường. Nửa còn lại là bán được giá. Bà con nên theo dõi giá cả thường xuyên ở chuyên mục Thị trường, tìm hiểu cách liên kết với hợp tác xã để có đầu ra ổn định, xem bài liên kết hợp tác xã giúp bà con không lo được mùa mất giá.

Với hàng xuất khẩu như sầu riêng, mã số vùng trồng gần như là điều kiện bắt buộc. Gặt có bài quy trình cấp mã số vùng trồng cho sầu riêng để bà con chuẩn bị hồ sơ.

Chuyên mục trồng trọt sẽ được Gặt cập nhật thêm bài mới mỗi tuần. Bà con có thắc mắc gì về cây trồng của mình cứ để lại bình luận dưới bài viết, Gặt và bà con khắp nơi cùng bàn nhé!