🌸 Hoa & cây cảnh

Ở nông thôn mình, khoảnh sân trước nhà, hàng rào hay mấy chậu kiểng trên ban công không chỉ để ngắm. Nhiều nhà đã sống được nhờ hoa cây cảnh: làng hoa Chợ Lách (Bến Tre), Sa Đéc (Đồng Tháp), Tây Tựu (Hà Nội) là những ví dụ bà con đều biết. Bài tổng quan dưới đây gom lại những điều cơ bản nhất để bà con bắt đầu cho đúng, rồi dẫn tới các bài chi tiết trong chuyên mục.

Gặt viết theo kinh nghiệm chung của nhà vườn. Mỗi vùng đất, mỗi giống cây có khác nhau, nên bà con cứ coi đây là khung sườn, rồi điều chỉnh theo vườn nhà mình và hỏi thêm cán bộ khuyến nông địa phương khi cần.

Hoa cây cảnh gồm những nhóm nào?

Nói gọn, hoa cây cảnh là những loại cây trồng để làm đẹp chứ không phải để ăn. Theo Wikipedia tiếng Việt về cây cảnh, người ta trồng chúng trong vườn, trong chậu, trong nhà hay ngoài công viên. Để dễ chăm, bà con có thể chia thành mấy nhóm sau.

Hoa trồng lấy bông

Gồm hoa hồng, cúc, vạn thọ, lay ơn, hướng dương, đồng tiền… Nhóm này cần nhiều nắng, ăn phân đều tay và hay bị sâu bệnh lá. Bà con trồng bán dịp Tết hay ngày rằm thường chọn nhóm này vì quay vòng nhanh.

Cây kiểng, bonsai và cây thế

Mai vàng, mai chiếu thủy, sanh, si, tùng, linh sam… được uốn tỉa thành dáng. Đây là nhóm hoa cây cảnh cần nhiều thời gian và tay nghề, nhưng giá trị tăng dần theo năm tuổi của cây.

Cây phong thủy, cây nội thất

Kim tiền, lưỡi hổ, phát tài, trầu bà, vạn niên thanh… chịu bóng râm, dễ sống, hợp để trong nhà, văn phòng. Nhóm này ít tốn công, phù hợp người mới.

Cây leo, cây hàng rào

Hoa giấy, hồng leo, sử quân tử, chuỗi ngọc, dâm bụt… dùng che nắng, làm cổng, làm rào. Cần giàn chắc và cắt tỉa thường xuyên để gọn.

Chọn giống và vị trí trồng hoa cây cảnh

Sai lầm đầu tiên của nhiều nhà là mua cây vì thấy đẹp ở tiệm, đem về đặt sai chỗ nên cây èo uột. Trước khi mua, bà con nên tự hỏi ba câu: chỗ định đặt cây có mấy giờ nắng mỗi ngày, có bị gió lùa hay mưa tạt không, và mình có thời gian chăm hằng ngày không.

• Chỗ nắng trực tiếp trên 6 giờ: hợp hoa hồng, hoa giấy, mai vàng, cúc.
• Chỗ nắng sáng, chiều râm: hợp đa số cây kiểng lá, lan, dạ yến thảo.
• Trong nhà, ít nắng: chọn cây chịu bóng như lưỡi hổ, kim tiền, trầu bà.

Khi chọn cây giống hoa cây cảnh, bà con xem kỹ: lá xanh đều, không đốm lạ, không có rệp dưới mặt lá; gốc chắc, không lung lay trong bầu; rễ trắng hoặc nâu nhạt, không thối đen. Nên mua ở vườn ươm quen, có nguồn gốc rõ. Bà con muốn trồng cây hợp phong thủy sân vườn có thể xem thêm bài 5 loại cây phong thủy trồng sân vườn.

Đất, chậu và giá thể cho hoa cây cảnh

Rễ cây cảnh trồng chậu sống trong một khoảng đất rất nhỏ, nên giá thể phải tơi, thoát nước tốt mà vẫn giữ ẩm. Công thức phổ biến của nhà vườn là trộn đất thịt nhẹ với phân hữu cơ hoai mục, thêm xơ dừa, trấu hun hoặc đá nhỏ để thoáng. Tỷ lệ cụ thể tùy loại cây: cây ưa ẩm thì nhiều xơ dừa hơn, cây sợ úng như mai, xương rồng thì nhiều vật liệu thoát nước hơn.

Đất trong vườn bị bạc màu, chai cứng thì nên cải tạo trước khi trồng. Bà con xem cách làm trong bài cải tạo đất bạc màu bằng phân hữu cơ vi sinh, hoặc tự làm phân theo bài tự ủ phân hữu cơ từ rác thải bằng Trichoderma. Phân trùn quế cũng rất hợp cho chậu hoa, xem thêm bài phân trùn quế nguyên chất.

Chọn chậu cho đúng

• Chậu phải có lỗ thoát nước ở đáy, lót một lớp sỏi hoặc mảnh sành trước khi đổ đất.
• Chậu đất nung thoáng khí, hợp cây sợ úng; chậu nhựa nhẹ, giữ ẩm lâu, hợp ban công.
• Cây lớn thì đổi chậu lớn dần, mỗi lần chỉ rộng hơn chậu cũ một chút, tránh cây “hụt hơi” vì đất quá nhiều mà rễ chưa ăn tới.

Tưới nước và bón phân cho hoa cây cảnh

Cây chết vì tưới quá nhiều còn nhiều hơn chết vì khát. Cách đơn giản nhất: bà con ấn ngón tay xuống đất chậu chừng một đốt, thấy khô thì tưới, còn ẩm thì để mai. Tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát, tưới đẫm tới khi nước chảy ra lỗ đáy chậu, rồi chờ đất ráo mới tưới lần sau.

• Mùa nắng: cây ngoài trời có thể cần tưới mỗi ngày, chậu nhỏ có khi hai lần.
• Mùa mưa: bớt tưới, kê chậu cao, dọn nước đọng dưới đĩa lót.
• Cây trong nhà: tưới thưa hơn, lau bụi trên lá để cây quang hợp tốt.

Vườn rộng, đất dốc thì nên tính tới tưới nhỏ giọt cho đỡ công. Bà con tham khảo bài lắp đặt hệ thống tưới bù áp. Mùa khô hạn kéo dài thì đọc thêm bài giải pháp chống hạn cho cây.

Về phân bón, nguyên tắc chung cho hoa cây cảnh là “ít mà đều”. Giai đoạn ra lá, phát đọt thì cây cần đạm nhiều hơn; giai đoạn chuẩn bị ra hoa thì cần lân và kali nhiều hơn. Phân hữu cơ hoai mục nên là nền, phân hóa học chỉ bổ sung, pha loãng và dùng theo hướng dẫn trên bao bì. Bà con nên tránh mua nhầm hàng kém chất lượng, xem cách nhận biết trong bài phân biệt phân bón giả.

Cắt tỉa, tạo dáng và chơi bonsai

Cắt tỉa giúp cây gọn, thoáng, ít sâu bệnh và ra hoa nhiều hơn. Bà con nên cắt bỏ cành khô, cành sâu bệnh, cành mọc chen vào trong tán và hoa đã tàn. Dụng cụ phải sắc và sạch; vết cắt lớn nên bôi keo liền sẹo hoặc vôi để tránh nấm. Kéo tốt giúp vết cắt ngọt, đỡ dập cành, bà con xem bài kéo cắt cành cộng lực Thái Lan và bài làm sạch gỉ sét dụng cụ làm vườn.

Với bonsai và cây thế, việc tạo dáng là cả một quá trình nhiều năm: chọn phôi có gốc đẹp, định thế (trực, xiêu, hoành, huyền…), quấn dây uốn cành khi cành còn dẻo, rồi tháo dây kịp trước khi dây cứa vào vỏ. Mai vàng là loại hoa cây cảnh được bà con miền Nam chuộng nhất để tạo thế chơi Tết; cách làm chi tiết có trong bài cách tạo thế bonsai cho cây mai vàng.

Cây leo như hồng leo thì cần cắt tỉa theo kiểu khác: giữ các cành chính khỏe, uốn ngang cho ra nhiều chồi hoa, bỏ bớt chồi yếu. Bà con trồng hồng leo trước cổng hay ban công xem bài trồng và chăm sóc hoa hồng leo ban công.

Phòng sâu bệnh trên hoa cây cảnh

Sâu bệnh hay gặp nhất trên hoa cây cảnh là rệp sáp, nhện đỏ, sâu ăn lá, bọ trĩ; bệnh thì có đốm lá, phấn trắng, thối rễ, thối gốc. Phần lớn là do cây trồng quá dày, thiếu nắng, tưới úng hoặc bón dư đạm. Vì vậy phòng bệnh trước hết là chăm đúng: đủ nắng, thoáng gió, đất thoát nước, không bón quá tay.

• Thăm cây thường xuyên, lật mặt dưới lá để phát hiện rệp, nhện sớm.
• Thấy ít sâu thì bắt tay, cắt bỏ lá bệnh, đem tiêu hủy xa vườn.
• Ưu tiên chế phẩm sinh học; tham khảo bài thuốc trừ sâu sinh học an toàn.
• Khi buộc phải dùng thuốc bảo vệ thực vật, dùng đúng loại, đúng liều theo nhãn và hướng dẫn cán bộ kỹ thuật.

Cây vàng lá, thối rễ dù tưới bón đủ thì có thể do tuyến trùng, bà con đọc bài nhận biết bệnh tuyến trùng rễ để kiểm tra. Các bài khác về sâu bệnh có trong chuyên mục Phân bón & sâu bệnh.

Trồng hoa cây cảnh để bán: những điều nên biết

Nhiều bà con muốn chuyển một phần ruộng vườn sang trồng hoa cây cảnh để bán. Đây là hướng có thể cho thu nhập tốt, nhưng cũng nhiều rủi ro: hoa Tết mà nở sớm hay nở muộn vài ngày là mất giá, thời tiết thất thường dễ làm hỏng cả lứa.

• Bắt đầu nhỏ, trồng thử vài loại dễ bán ở địa phương trước khi mở rộng.
• Ghi chép lịch trồng, lịch bón, ngày ra hoa từng lứa để năm sau điều chỉnh.
• Tìm đầu ra trước: thương lái, chợ hoa, bán online; xem thêm bài đẩy mạnh tiêu thụ nông sản qua TikTok và bài đóng gói hàng gửi đi xa.
• Tính kỹ vốn đầu tư, có thể tham khảo bài vay vốn nông nghiệp ưu đãi và chuyên mục Thị trường & bán hàng.

Những sai lầm thường gặp khi chơi hoa cây cảnh

• Tưới quá nhiều, chậu không có lỗ thoát nước, làm rễ thối.
• Đặt cây ưa nắng vào góc tối hoặc cây ưa bóng ra nắng gắt.
• Bón phân đậm đặc một lần thay vì chia nhỏ, làm cháy rễ, vàng lá.
• Mua cây mới về đặt chung với cây cũ ngay, mang theo rệp, nấm lây cho cả vườn.
• Thay chậu, cắt rễ vào lúc trời nắng gắt hoặc khi cây đang ra hoa.

Hoa cây cảnh đẹp nhờ người trồng kiên nhẫn. Bà con theo dõi chuyên mục này để đọc các bài mới, và xem thêm những chủ đề khác trong chuyên mục Trồng trọt, Rau củ & cây gia vị và Cây ăn quả của Gặt.