Cách Tạo Thế Bonsai Cho Cây Mai Vàng Ngày Tết Cực Chuẩn

Chào bà con mình nhé! Tết mà thiếu sắc vàng của mai thì coi như thiếu hẳn cái vị Xuân. Nhưng để có một chậu mai không chỉ nở rộ hoa mà còn có “dáng, thế” uy nghi, sang trọng thì lại là một nghệ thuật. Cái nghệ thuật đó người chơi cây gọi là tạo thế bonsai: uốn, tỉa, nắn để gốc mai vườn có dáng như cây cổ thụ thu nhỏ.

Hôm nay, Gặt sẽ cùng bà con bắt tay vào công đoạn “uốn nắn” để biến những gốc mai vườn thành những tác phẩm bonsai thực thụ cho dịp Tết. Bài viết đi từ thời điểm, đồ nghề, các thế cơ bản, kỹ thuật quấn dây cho tới cách chăm cây sau khi uốn và những sai lầm hay gặp.

Tạo thế bonsai cho mai vàng là gì, vì sao nên làm?

Mai vàng (tên khoa học Ochna integerrima) là cây thân gỗ, cành dẻo, chịu cắt tỉa tốt, nên rất hợp để làm cây cảnh dáng thế. Tạo thế bonsai là dùng dây uốn, kéo tỉa và thời gian để dẫn thân, cành đi theo một dáng đã định sẵn trong đầu người trồng. Bà con có thể đọc thêm về đặc điểm của cây ở trang Mai vàng trên Wikipedia tiếng Việt.

Một gốc mai có thế đẹp thì giá trị cao hơn hẳn cây để mọc tự nhiên, chưng trong nhà cũng gọn mắt, sang trọng. Quan trọng hơn, cành được sắp xếp thoáng thì nắng, gió vào đều, cây ít sâu bệnh, nụ ra đều khắp tán. Nói cách khác, tạo thế bonsai không chỉ để đẹp mà còn giúp cây khỏe.

Thời điểm vàng để tạo thế bonsai cho mai

Bà con lưu ý, không phải lúc nào cũng đem mai ra uốn được đâu. Thời điểm tốt nhất là vào khoảng tháng 7 đến tháng 8 âm lịch. Lúc này cây đang phát triển mạnh, cành còn dẻo, ít bị gãy và nhanh liền sẹo.

Tránh uốn vào mùa xuân khi cây đang ra tược non vì rất dễ dập và làm chùn bước sinh trưởng của cây. Cũng không nên uốn sát Tết, vì lúc đó cây đang dồn sức nuôi nụ; uốn mạnh dễ làm rụng nụ, mất cả mùa hoa.

Trước khi uốn một hai ngày, bà con nên ngưng tưới hoặc tưới ít để cành hơi “héo” một chút. Cành bớt nước sẽ mềm, dẻo hơn, uốn ít bị nứt. Ngày uốn nên chọn lúc chiều mát, tránh nắng gắt buổi trưa.

Chuẩn bị “đồ nghề” tạo thế bonsai

Đồ nghề không cần nhiều, nhưng phải đúng loại thì cây mới không bị thương:

• Dây uốn: Nên dùng dây đồng hoặc dây nhôm có bọc nhựa. Loại này vừa dẻo, dễ uốn lại không làm trầy xước lớp vỏ của cây. Cỡ dây nên to bằng khoảng một phần ba đường kính cành cần uốn.
• Kéo tỉa: Phải thật sắc để vết cắt ngọt, không bị dập nát. Cành to thì bà con dùng kéo cắt cành cộng lực, có thể tham khảo bài chọn kéo cắt cành cộng lực sắc bén.
• Kìm cắt dây: Dùng khi tháo dây, cắt từng đoạn thay vì gỡ tuột ra để tránh làm gãy cành.
• Dây néo, cọc tre: Dùng để kéo những cành lớn mà dây quấn không đủ sức giữ.
• Vôi hoặc keo liền sẹo: Bôi lên vết cắt lớn để hạn chế nấm bệnh xâm nhập.

Dụng cụ dùng xong nên lau sạch, khử trùng bằng cồn trước khi chuyển sang cây khác, nhất là khi trong vườn có cây bị bệnh.

Các thế bonsai mai vàng cơ bản và ý nghĩa

Tùy vào gốc cây mà bà con chọn thế cho phù hợp. Đừng ép một gốc cong queo thành thế Trực, cũng đừng bẻ gốc thẳng thành thế Huyền. Nhìn kỹ gốc, rễ và hướng thân trước rồi mới quyết định tạo thế bonsai theo dáng nào.

Thế Trực (dáng thẳng)

Tượng trưng cho sự hiên ngang, chính trực. Thân cây thẳng đứng, cành lá gọn gàng, cành dưới dài và to, càng lên cao cành càng ngắn, tán thành hình tam giác. Thế này hợp với gốc có thân thẳng sẵn, người mới tập dễ làm nhất.

Thế Huyền (dáng thác đổ)

Thân cây mọc hướng xuống dưới như dòng thác. Thế này nhìn rất nghệ thuật và mềm mại. Chậu cho thế Huyền thường là chậu cao, đặt trên kệ để ngọn đổ xuống thấp hơn miệng chậu. Thế này cần uốn thân nhiều nên phải làm từ từ qua nhiều mùa.

Thế Tam Đa (Phúc – Lộc – Thọ)

Cây có 3 tán chính, tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc và sức khỏe. Ba thân nên cao thấp khác nhau, thân chính cao nhất, hai thân phụ thấp dần, nhìn tổng thể vẫn hài hòa như một cây.

Kỹ thuật uốn khi tạo thế bonsai “chuẩn bài”

Đây là phần quan trọng nhất. Bà con làm theo từng bước dưới đây:

• Tỉa bớt cành thừa: Trước khi uốn, hãy mạnh dạn cắt bỏ những cành quá sát nhau, cành mọc ngược hoặc cành yếu để tập trung dinh dưỡng.
• Nguyên tắc uốn: Luôn uốn từ thân chính trước, sau đó mới đến cành lớn và cuối cùng là cành nhỏ.
• Cách quấn dây: Quấn dây theo một góc khoảng 45 độ so với thân cây. Đừng quấn quá chặt làm lún vỏ, cũng đừng quá lỏng sẽ không giữ được dáng.
• Điểm tựa: Khi uốn cành, hãy dùng tay giữ chặt điểm tựa để tránh làm gãy cành tại các nách lá.

Mẹo quấn dây cho chắc mà không hại cây

Đầu dây phải được neo chắc, hoặc cắm xuống đất sát gốc, hoặc quấn vòng qua thân chính, rồi mới quấn dần ra ngọn. Một sợi dây có thể dùng cho hai cành gần nhau đối diện để hai bên giữ lẫn nhau. Quấn tới đâu uốn nhẹ tới đó, uốn từ từ, nghe tiếng cành “rắc” là phải dừng ngay.

Với những cành to quá, đừng cố uốn một lần. Bà con chia làm nhiều đợt, mỗi đợt uốn một chút, hoặc dùng dây néo kéo dần về hướng mong muốn. Tạo thế bonsai là việc của năm tháng, nóng vội thì gãy cành, mất dáng.

Tỉa tán sau khi uốn

Uốn xong khung cành, bà con tỉa lại tán cho gọn: bỏ chồi mọc thẳng đứng trên lưng cành, chồi mọc vào trong tán, giữ chồi mọc ra ngoài và sang hai bên. Cách tỉa này giúp tán thoáng, nhiều cành nhánh nhỏ, sau này ra nhiều nụ.

Chăm sóc mai sau khi tạo thế bonsai

Cây sau khi “phẫu thuật” sẽ hơi yếu một chút. Bà con nhớ để cây vào chỗ mát vài ngày, tưới nước vừa đủ và có thể bổ sung thêm phân bón lá để cây nhanh hồi sức. Liều lượng phân bón lá pha theo hướng dẫn trên nhãn, không pha đặc hơn.

Sau khoảng một tuần, khi lá không còn rũ, bà con đưa cây ra nắng dần. Bón thêm phân hữu cơ hoai mục quanh gốc để bộ rễ khỏe, ví dụ phân trùn quế; bà con xem thêm bài phân trùn quế cải tạo đất để biết cách dùng.

Khoảng 3–6 tháng sau, khi cành đã định hình vững chắc, bà con có thể tháo dây để cây tự nhiên. Trong thời gian đó, cứ vài tuần bà con kiểm tra một lần: chỗ nào dây bắt đầu hằn vào vỏ thì phải tháo sớm, nếu cành chưa giữ dáng thì quấn lại ở vị trí khác.

Khi tháo dây, bà con dùng kìm cắt dây thành từng khúc ngắn rồi gỡ ra, đừng xoay ngược sợi dây vì dễ tróc vỏ, gãy cành nhỏ.

Sai lầm thường gặp khi tạo thế bonsai mai vàng

• Uốn sai mùa: uốn lúc cây ra tược non hoặc lúc nuôi nụ khiến cây chùn đọt, rụng nụ.
• Uốn quá mạnh một lần: cành nứt, gãy ở nách lá; chỗ nứt dễ bị nấm vào gây khô cành.
• Quấn dây quá chặt hoặc để quá lâu: dây ăn lún vỏ, để lại vết sẹo xấu như ảnh trên, mất nhiều năm mới lành.
• Dùng dây kẽm trần: dây cứng, dễ gỉ và làm trầy vỏ; nên dùng dây đồng, dây nhôm bọc nhựa.
• Không chọn thế theo gốc: ép gốc vào một dáng không hợp, cây trông gượng, càng sửa càng xấu.
• Bỏ quên chăm sóc sau uốn: phơi nắng gắt ngay, tưới quá nhiều hoặc quá ít khiến cây suy.

Nếu cây bị vàng lá, thối rễ sau khi uốn và thay chậu, bà con nên kiểm tra bộ rễ, có thể tham khảo bài nhận biết bệnh tuyến trùng rễ gây vàng lá.

Tạo thế cho mai vàng không chỉ là kỹ thuật mà còn là cái tâm của người trồng. Một cây mai có thế đẹp sẽ làm bừng sáng không gian nhà mình trong ngày Tết, mang lại nhiều niềm vui cho gia đình. Bà con xem thêm các bài về cây cảnh tại chuyên mục Hoa & cây cảnh. Chúc bà con thành công và có những chậu mai ưng ý nhất!

Gặt – Bạn đồng hành cùng nhà nông.