🥬 Rau củ & cây gia vị

Trồng rau củ cây gia vị là việc nhà nông nào cũng từng làm, nhưng làm cho rau xanh, ít sâu, cắt được nhiều lứa thì cần nắm vài nguyên tắc. Bài tổng quan dưới đây Gặt viết để bà con có cái nhìn chung trước khi đọc từng bài chi tiết trong chuyên mục.

Dù bà con có vài sào ruộng màu hay chỉ một khoảng sân nhỏ, cách làm rau củ cây gia vị đều đi theo cùng một trình tự: chọn chỗ, làm đất, chọn giống, gieo ươm, chăm sóc, phòng sâu bệnh và thu hoạch. Mỗi khâu làm kỹ một chút thì cả vụ đỡ vất vả.

Rau củ cây gia vị gồm những nhóm nào?

Để dễ chăm sóc, bà con nên chia rau củ cây gia vị thành vài nhóm theo bộ phận mình thu hoạch. Mỗi nhóm có nhu cầu đất, nước và phân khác nhau, nên trồng chung một luống mà chăm một kiểu thì thường có cây tốt, cây xấu.

Bà con muốn tìm hiểu thêm khái niệm rau và cách phân loại có thể xem bài Rau trên Wikipedia tiếng Việt. Trong thực tế đồng ruộng, cách chia theo bộ phận thu hoạch như bảng trên là dễ áp dụng nhất.

Chọn chỗ và làm đất trồng rau củ cây gia vị

Chọn chỗ có nắng và gần nguồn nước

Phần lớn rau củ cây gia vị cần ít nhất nửa ngày nắng. Chỗ bị cây lớn che bóng cả ngày thì rau vươn dài, lá mỏng, dễ bệnh. Bà con nên chọn chỗ gần giếng, gần vòi nước để tưới đều tay, vì rau thiếu nước vài ngày là đắng và cằn ngay.

Làm đất tơi xốp, lên luống cao

Đất trồng rau nên cày xới kỹ, nhặt sạch cỏ, phơi ải vài ngày rồi trộn phân chuồng hoai hoặc phân hữu cơ. Luống nên lên cao để mùa mưa không bị úng, rãnh giữa các luống đủ rộng để đi lại chăm sóc. Đất bạc màu thì bà con tham khảo bài cải tạo đất bạc màu bằng phân hữu cơ vi sinh trước khi xuống giống.

Nhà chật thì trồng thùng xốp, chậu, giàn

Không có đất vẫn trồng được rau củ cây gia vị. Thùng xốp, chậu nhựa, bao tải đều dùng được, miễn là đục lỗ thoát nước ở đáy. Nhà có khoảng sân nhỏ có thể xem cách bố trí trong bài thiết kế vườn rau sạch 4x5m trước sân nhà, chia ô luống, lối đi và giàn leo rất gọn.

Chọn giống và gieo ươm hạt

Giống tốt là nửa vụ mùa. Bà con nên mua hạt giống có bao bì, ghi rõ nơi sản xuất, hạn dùng, hoặc tự để giống từ cây khỏe nhất trong vườn. Hạt quá hạn, bảo quản ẩm thường nảy mầm kém, mọc không đều.

Ngâm ủ hạt cho nảy mầm đều

Với nhiều loại hạt rau, ngâm nước ấm rồi ủ trong khăn ẩm giúp hạt nứt nanh nhanh và đều hơn gieo thẳng. Thời gian ngâm, nhiệt độ nước mỗi loại một khác, bà con xem kỹ trong bài kỹ thuật ngâm ủ ươm hạt giống rau của Gặt.

Gieo thẳng hay ươm cây con?

• Gieo thẳng: hợp với rau ăn lá ngắn ngày, rau ăn củ như củ cải, cà rốt (vì củ không chịu được cấy chuyển).
• Ươm cây con: hợp với cà chua, ớt, cải bắp, su hào. Ươm trong khay giúp chọn được cây khỏe, đỡ hao hạt.
• Trồng bằng gốc, cành, củ: hành lá, sả, gừng, rau thơm như húng, tía tô có thể trồng lại từ gốc hoặc cành.

Khi cây con có vài lá thật, bà con tỉa bớt cây yếu, cây mọc dày để những cây còn lại có chỗ phát triển. Đem cây con ra luống nên làm lúc chiều mát và tưới nhẹ ngay sau khi trồng.

Chăm sóc rau củ cây gia vị: tưới, bón, làm cỏ

Tưới nước đúng lúc, đúng lượng

Rau ăn lá cần đất luôn ẩm, còn cây gia vị như hành, ớt, sả lại sợ úng gốc. Bà con nên tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh tưới giữa trưa nắng gắt. Mùa mưa thì khơi rãnh thoát nước, mùa khô có thể phủ rơm, cỏ khô quanh gốc để giữ ẩm.

Bón phân ưu tiên hữu cơ

Với rau củ cây gia vị ăn hằng ngày, phân hữu cơ hoai mục là nền chính: bón lót khi làm đất, bón thúc thêm bằng phân hữu cơ hoặc nước phân pha loãng. Nếu dùng phân hóa học, bà con bón theo hướng dẫn trên bao bì và ngưng bón trước khi thu hoạch theo đúng thời gian khuyến cáo. Muốn tự làm phân tại nhà, xem bài tự ủ phân bón từ rác thải hữu cơ bằng Trichoderma.

Làm cỏ, vun gốc, làm giàn

Cỏ dại tranh dinh dưỡng và là chỗ ẩn của sâu. Bà con làm cỏ khi cỏ còn nhỏ, kết hợp xới nhẹ mặt đất và vun gốc. Rau ăn quả dạng leo như dưa leo, mướp, đậu cần cắm giàn sớm để dây bám, trái không chạm đất, đỡ thối.

Trồng cây gia vị và rau thơm tại nhà

Nhóm cây gia vị là phần nhiều bà con quan tâm nhất trong chuyên mục rau củ cây gia vị, vì bữa cơm nào cũng cần vài cọng hành, nhánh ngò, trái ớt. Trồng sẵn ở nhà vừa sạch, vừa đỡ tiền chợ.

Hành lá, ngò rí trong thùng xốp

Hành lá trồng bằng củ hoặc gốc hành, ngò rí gieo bằng hạt. Cả hai đều hợp thùng xốp đặt nơi có nắng, đất tơi và thoát nước tốt. Cách cắt để hành mọc lại nhiều lứa có trong bài trồng hành lá, ngò rí trong thùng xốp cắt ăn quanh năm.

Rau thơm thủy canh không cần đất

Nhà phố, ban công không có đất thì thủy canh là lựa chọn gọn. Rau thơm như húng quế, rau muống, xà lách sống trong dung dịch dinh dưỡng, giá thể sạch, ít sâu bệnh từ đất. Bài trồng rau thơm gia vị thủy canh tại nhà hướng dẫn từ cách làm hệ thống đến chăm sóc.

Ớt, sả, gừng: trồng một lần, thu lâu dài

Ớt ưa nắng, cần cọc đỡ khi trái nhiều. Sả trồng bằng tép, chịu hạn tốt, mọc thành bụi. Gừng trồng bằng củ có mầm, cần đất tơi và che bớt nắng gắt. Đây là những cây gia vị bà con trồng một lần mà thu hoạch được rất lâu nếu chăm đúng cách.

Phòng trừ sâu bệnh cho rau củ cây gia vị

Rau củ cây gia vị thường bị sâu ăn lá, rệp, bọ nhảy, ốc sên và các bệnh thối gốc, đốm lá khi trời ẩm. Cách phòng hiệu quả nhất vẫn là làm sạch cỏ, luân canh, không trồng quá dày và kiểm tra vườn thường xuyên để bắt sâu sớm.

• Luân canh: không trồng một loại rau liên tục trên cùng một luống nhiều vụ.
• Trồng xen cây có mùi như sả, húng, hành để hạn chế một số côn trùng.
• Bắt tay sâu, ngắt bỏ lá bệnh, nhổ bỏ cây bệnh nặng mang ra xa vườn.
• Khi cần dùng thuốc, ưu tiên thuốc sinh học và dùng theo nhãn hoặc hướng dẫn cán bộ kỹ thuật, tuân thủ thời gian cách ly trước khi hái.

Danh sách các nhóm thuốc an toàn hơn cho vườn rau có trong bài thuốc trừ sâu sinh học cho vườn rau hữu cơ. Bà con cũng có thể xem thêm chuyên mục Phân bón & sâu bệnh.

Thu hoạch, bảo quản và sai lầm thường gặp

Thu hoạch đúng lúc

Rau ăn lá nên hái lúc sáng sớm khi lá còn tươi giòn. Hành lá, ngò, rau thơm thì cắt chừa gốc để mọc lại. Rau ăn củ nhổ khi củ đạt kích cỡ vừa ăn, để quá già củ xơ, nứt. Sau khi hái, bà con có thể xem mẹo trong bài bảo quản nông sản tươi xanh không dùng hóa chất.

Sai lầm thường gặp khi trồng rau củ cây gia vị

• Gieo quá dày: cây chen nhau, vươn yếu, dễ thối nhũn. Nhớ tỉa sớm.
• Tưới quá nhiều cho cây gia vị: hành, ớt, sả úng gốc là vàng lá, thối củ.
• Bón phân tươi chưa hoai: dễ xót rễ, mang theo mầm bệnh và trứng sâu.
• Phun thuốc rồi hái ngay: không đảm bảo thời gian cách ly, ảnh hưởng sức khỏe cả nhà.
• Trồng mãi một loại trên một luống: đất kiệt, sâu bệnh tích tụ qua nhiều vụ.

Trên đây là những điều cơ bản về rau củ cây gia vị mà Gặt muốn gửi tới bà con. Các bài chi tiết trong chuyên mục sẽ được cập nhật thêm. Bà con có thể đọc tiếp các chủ đề khác trong chuyên mục Trồng trọt hoặc Hoa & cây cảnh.