🚜 Máy móc & dụng cụ

Ở quê mình, một cái máy tốt có khi đỡ cho cả nhà mấy chục công lao động mỗi vụ. Nhưng mua sai máy, máy quá to so với ruộng, hay không biết bảo dưỡng thì tiền mất mà việc vẫn chậm. Bài tổng quan này Gặt gom lại những điều cơ bản nhất về máy móc thiết bị nông nghiệp: nên có gì, chọn thế nào, giữ máy ra sao và khi nào nên thuê thay vì mua.

Bà con đọc lướt các mục bên dưới, chỗ nào cần sâu hơn thì bấm vào bài chi tiết trong chuyên mục. Gặt viết theo kinh nghiệm chung, không giới thiệu hãng nào, không bán hàng.

Máy móc thiết bị nông nghiệp gồm những nhóm nào?

Hiểu đơn giản, máy móc thiết bị trong nhà nông chia làm hai phần: dụng cụ cầm tay (không cần điện, xăng dầu) và máy có động cơ. Mỗi phần lại chia theo khâu công việc: làm đất, gieo trồng, chăm sóc, tưới, thu hoạch, sơ chế và chăn nuôi.

Nhà làm vườn nhỏ thường chỉ cần nhóm dụng cụ cầm tay cộng một hai máy nhỏ. Hộ có vài mẫu ruộng trở lên mới tính đến máy lớn hoặc thuê dịch vụ theo vụ.

Dụng cụ cầm tay: rẻ nhưng chọn kỹ mới bền

Đừng xem thường cái cuốc, cái kéo. Đây là món máy móc thiết bị bà con dùng nhiều nhất trong năm, cầm trên tay mỗi ngày, chọn sai là mỏi tay, mau gãy, mất công mài.

Cuốc, xẻng thép rèn

Cuốc xẻng tốt có lưỡi thép rèn dày đều, cán chắc, chỗ tra cán khít không lung lay. Gõ nhẹ vào lưỡi nghe tiếng thanh là thép đặc. Cách chọn và giữ cuốc xẻng bền lâu, Gặt đã viết trong bài chọn cuốc, xẻng thép rèn bền bỉ.

Kéo cắt cành cộng lực

Vườn cây ăn trái cần kéo cắt cành sắc, có lò xo trợ lực để cắt cành to mà không dập vỏ. Vết cắt gọn thì cây mau lành, ít nấm bệnh. Bà con xem bài kéo cắt cành cộng lực Thái Lan để biết cách chọn và giữ lưỡi kéo. Khi nào nên tỉa, tỉa ra sao thì có bài lịch cắt tỉa cành cho cây ăn trái.

Bầu ươm, túi trồng cây

Bầu ươm tưởng là đồ nhỏ nhưng quyết định bộ rễ của cây giống. Loại bầu V6 có khe hở giúp rễ không bị cuộn tròn, khi đem trồng cây bén đất nhanh hơn. Chi tiết ở bài bầu ươm V6.

Máy móc thiết bị làm đất

Làm đất là khâu nặng nhọc nhất, cũng là chỗ máy giúp được nhiều nhất. Với vườn nhà, sân vườn hay luống rau, máy cày mini, máy xới đất cầm tay là đủ dùng. Ruộng lúa diện tích lớn thì cần máy cày tay hoặc máy kéo có giàn phay.

• Diện tích nhỏ, đất tơi: máy xới mini chạy xăng, nhẹ, một người vận hành được.
• Đất thịt, ruộng nước: máy cày tay có bánh lồng, công suất lớn hơn.
• Đồng rộng nhiều mẫu: thường thuê dịch vụ máy kéo theo vụ sẽ kinh tế hơn mua.

Muốn so sánh các dòng máy xới, bà con đọc bài đánh giá máy cày mini xới đất. Đất đã bạc màu thì máy chỉ giúp làm tơi, còn phải bồi thêm hữu cơ, xem bài cải tạo đất bạc màu.

Máy móc thiết bị tưới tiêu

Nước là sống còn của vườn ruộng. Nhóm máy móc thiết bị tưới tiêu gồm máy bơm (bơm ly tâm đặt trên bờ, bơm chìm đặt dưới nước), đường ống và đầu tưới.

Chọn máy bơm

Bà con cần biết ba thứ trước khi mua bơm: độ cao cần đẩy nước, chiều dài đường ống và lượng nước cần mỗi giờ. Bơm quá yếu thì nước không lên tới cuối vườn, bơm quá mạnh thì tốn điện và dễ vỡ ống. Ao có nhiều bùn, rác thì nên dùng bơm chìm hút bùn trục đứng, chi tiết ở bài 7 kinh nghiệm chọn bơm chìm hút bùn.

Tưới nhỏ giọt, tưới bù áp

Hệ thống tưới nhỏ giọt đưa nước thẳng vào gốc, tiết kiệm nước và công tưới, lại có thể hòa phân bón theo nước. Vườn đồi dốc thì dùng đầu tưới bù áp để đầu trên đầu dưới ra nước đều. Cách lắp đặt có trong bài lắp hệ thống tưới bù áp cho vườn đồi.

Mùa khô kéo dài, ngoài máy móc thiết bị tưới, bà con còn cần giữ ẩm cho đất bằng che phủ gốc, trữ nước ao hồ. Gặt có bài thảo luận về giải pháp chống hạn cho cây.

Máy thu hoạch và máy phục vụ chăn nuôi

Ở đồng bằng, máy gặt đập liên hợp đã thay gần hết công gặt tay. Hầu hết bà con không mua máy gặt mà thuê theo công, vì máy đắt và chỉ chạy vài tuần mỗi vụ. Điều cần làm là đặt lịch sớm với chủ máy, dọn bờ, rút nước ruộng trước ngày gặt để máy không bị lún.

Với hộ chăn nuôi bò, dê, máy băm cỏ là thứ đáng đầu tư nhất. Cỏ băm nhỏ thì vật nuôi ăn hết, ít bỏ thừa, lại dễ đem ủ chua dự trữ mùa khô. Cách chọn máy có trong bài máy băm cỏ đa năng cho hộ nuôi bò, còn cách ủ cỏ xem bài ủ cỏ voi chua.

Cách chọn mua máy móc thiết bị cho đúng nhu cầu

Trước khi xuống tiền, bà con tự hỏi mấy câu sau:

• Máy dùng bao nhiêu ngày mỗi năm? Dùng ít thì thuê, dùng thường xuyên mới mua.
• Diện tích, địa hình ra sao? Ruộng nhỏ, đất dốc không hợp máy to nặng.
• Ở gần có chỗ sửa, có phụ tùng không? Máy hỏng mà phải chờ linh kiện cả tháng thì lỡ vụ.
• Nhiên liệu gì? Điện, xăng hay dầu, tính luôn chi phí chạy máy mỗi giờ.
• Có bảo hành, có hướng dẫn tiếng Việt không? Hỏi rõ trước khi mua.

Nhiều hộ góp chung tiền mua một máy rồi chia lịch dùng, hoặc vào hợp tác xã để thuê máy giá rẻ. Cách làm này giảm vốn ban đầu rất nhiều. Bà con tham khảo bài liên kết hợp tác xã. Cần vốn mua máy thì có thể tìm hiểu các gói trong bài vay vốn ngân hàng hỗ trợ nông dân.

Muốn hiểu thêm về các loại máy dùng trong nông nghiệp nói chung, bà con có thể đọc trang máy nông nghiệp trên Wikipedia tiếng Việt.

Bảo dưỡng máy móc thiết bị để dùng bền

Máy tốt mấy mà không chăm cũng mau hư. Thói quen bảo dưỡng đơn giản giúp máy móc thiết bị chạy bền thêm nhiều năm:

• Sau mỗi lần dùng: rửa sạch đất bùn, lau khô, cất nơi có mái che.
• Dụng cụ cầm tay: mài lưỡi, bôi một lớp dầu mỏng chống gỉ. Đã gỉ thì xử lý theo bài loại bỏ gỉ sét bằng giấm trắng.
• Máy có động cơ: thay nhớt, vệ sinh lọc gió, kiểm tra bugi theo sổ hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Máy bơm: không để bơm chạy khô, kiểm tra dây điện và phao chống cạn.
• Trước mùa vụ: chạy thử máy vài ngày trước khi cần dùng để kịp sửa.

Lưu ý an toàn khi dùng máy

Mỗi năm vẫn có tai nạn do máy cày, máy băm cỏ. Bà con nhớ: không cho trẻ nhỏ đứng gần hay leo lên máy, tắt máy trước khi gỡ cỏ kẹt, mặc quần áo gọn để không bị cuốn vào trục quay, máy điện phải có dây tiếp đất và cầu dao chống giật. Bình xịt thuốc thì đeo khẩu trang, găng tay, pha theo nhãn hoặc hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật.

Sai lầm thường gặp khi mua máy móc thiết bị

• Mua máy công suất quá lớn so với ruộng, tốn tiền và khó xoay trở.
• Ham rẻ, mua máy không rõ nguồn gốc, hỏng không có phụ tùng thay.
• Không đọc hướng dẫn, đổ sai loại nhiên liệu, nhớt.
• Để máy ngoài trời nắng mưa, mau gỉ sét, chập điện.
• Mua cho bằng hàng xóm trong khi việc nhà mình thuê dịch vụ là đủ.

Gặt sẽ tiếp tục cập nhật các bài hướng dẫn chọn và dùng máy móc thiết bị trong chuyên mục Máy móc & dụng cụ. Bà con cũng có thể ghé chuyên mục Trồng trọt và Chăn nuôi để xem kỹ thuật đi kèm từng loại máy.