Bầu Ươm V6 (Túi Trồng Cây Thông Minh): Cứu Cánh Cho Bộ Rễ Tránh Đóng Bầu

Chào bà con! Ai từng ươm cây giống trong túi nilon chắc đều gặp cảnh này: xé bầu ra thì thấy rễ quấn vòng vòng dưới đáy như búi dây, rễ cọc cong queo. Đó là hiện tượng “đóng bầu”. Hôm nay Gặt giới thiệu tới bà con bầu ươm V6, hay còn gọi là túi trồng cây thông minh, một cách làm giúp bộ rễ cây con khỏe ngay từ vườn ươm.

Bài viết sẽ giải thích bầu ươm V6 là gì, vì sao nó chống được đóng bầu, cách lắp, cách trộn giá thể, cách chăm và những sai lầm bà con hay mắc. Gặt không nhằm giới thiệu hãng nào, chỉ chia sẻ kỹ thuật để bà con tự cân nhắc cho vườn ươm nhà mình.

Đóng bầu là gì và vì sao cây con sợ nhất?

Đóng bầu (bà con miền Nam hay gọi là “lão bầu”, “kẹt rễ”) là khi cây con nằm trong bầu quá lâu, rễ chạm thành bầu trơn không đi đâu được, cứ thế bò vòng quanh. Lâu dần rễ xoắn thành vòng, đầu rễ già hóa, không còn ra rễ tơ hút nước.

Cây bị đóng bầu nhìn bên trên vẫn xanh, nhưng khi đem trồng thì gặp đủ chuyện:

• Rễ vẫn giữ thói quen xoắn vòng, không chịu đâm ra đất mới, cây chậm bén rễ cả tháng.
• Rễ xoắn siết vào nhau như dây thắt cổ, vài năm sau cây còi, dễ đổ ngã khi gió bão.
• Bộ rễ yếu thì cây dễ bị nấm rễ, vàng lá, nhất là cây sầu riêng vốn nhạy cảm với bệnh rễ.

Với cây ăn trái sống mấy chục năm, một bộ rễ hỏng từ lúc ươm là cái giá rất đắt. Đây chính là lý do nhiều vườn ươm chuyển sang dùng bầu ươm V6.

Bầu ươm V6 là gì? Cấu tạo của túi trồng cây thông minh

Bầu ươm V6 là một tấm nhựa dẻo, bề mặt dập thành các múi gai lồi lõm xen kẽ. Đỉnh mỗi múi gai có lỗ nhỏ thông ra ngoài. Khi dùng, bà con cuộn tấm nhựa thành hình ống, cài chốt ở mép, đặt lên đáy (lưới hoặc khay) rồi đổ giá thể vào.

Khác với túi nilon kín bốn bề, thành bầu ươm V6 vừa có gờ dẫn rễ vừa có lỗ thoáng khí. Tấm nhựa có thể tháo ra khi xuất cây, rửa sạch rồi cuộn lại dùng cho đợt ươm sau. Tùy cây, bà con có thể cuộn ống to hay nhỏ, cao hay thấp.

Ba bộ phận chính

• Tấm thân: tấm nhựa có múi gai và lỗ thoáng, là phần quan trọng nhất.
• Đáy bầu: tấm đáy có lỗ hoặc lưới, giúp thoát nước và hạn chế rễ cọc đâm xuống đất nền.
• Chốt cài: giữ hai mép tấm thân ôm khít thành ống, tháo ra dễ dàng khi cần.

Nguyên lý bầu ươm V6 chống đóng bầu: “cắt rễ bằng không khí”

Bí mật của bầu ươm V6 nằm ở hiện tượng mà dân làm vườn ươm gọi là cắt tỉa rễ bằng không khí. Khi đầu rễ mọc tới thành bầu, gờ lõm sẽ dẫn rễ đi ra phía lỗ thoáng chứ không cho rễ bò vòng quanh. Đầu rễ ló ra lỗ gặp không khí khô và ánh sáng thì tự ngừng dài ra.

Rễ chính bị “hãm” đầu thì cây phản ứng bằng cách đẻ ra nhiều rễ con ở phía sau. Rễ con mới lại mọc ra thành bầu, lại bị hãm, lại đẻ tiếp. Kết quả là trong bầu chi chít rễ tơ phân bố đều từ trên xuống dưới, không có búi rễ xoắn ở đáy. Bà con có thể đọc thêm về cấu tạo và chức năng của rễ cây trên Wikipedia để hiểu vì sao rễ tơ lại quan trọng với việc hút nước, hút phân.

Nói nôm na: túi nilon nuôi ra bộ rễ “ít mà dài”, còn bầu ươm V6 nuôi ra bộ rễ “nhiều mà gọn”. Khi trồng ra đất, rất nhiều đầu rễ tơ đồng loạt vươn ra, nên cây bén rễ nhanh và đứng vững.

So sánh bầu ươm V6 với túi nilon truyền thống

Bảng dưới đây giúp bà con nhìn nhanh điểm mạnh, điểm yếu của từng loại để chọn cho đúng việc.

Như vậy bầu ươm V6 không phải là thứ thay thế túi nilon trong mọi trường hợp. Rau màu, cây ngắn ngày ươm vài tuần thì túi nilon hoặc khay ươm vẫn ổn. Bầu ươm V6 phát huy rõ nhất với cây lâu năm, cây phải nằm vườn ươm nhiều tháng, cây giống lớn.

Cách lắp và sử dụng bầu ươm V6 qua 6 bước

Lắp bầu ươm V6 không khó, làm quen tay thì mỗi bầu chỉ mất chút thời gian. Bà con làm theo các bước sau:

1. Chọn cỡ bầu: cây càng lớn, thời gian ươm càng dài thì cuộn ống càng to và cao. Cây con mới gieo thì dùng ống nhỏ trước, lớn lên sẽ sang bầu lớn.
2. Cuộn tấm thân: đặt tấm nhựa sao cho mặt múi gai lồi ra ngoài, cuộn thành ống, chồng mép cho khít rồi cài chốt.
3. Lắp đáy: đặt ống lên tấm đáy, ấn cho khớp. Kê bầu trên nền gạch, kệ hoặc lưới, không đặt thẳng xuống đất để rễ không đâm xuống nền.
4. Đổ giá thể: đổ từ từ, vừa đổ vừa nén nhẹ, chừa miệng bầu vài phân để tưới.
5. Trồng cây: đặt cây giống vào giữa, cổ rễ ngang mặt giá thể, không lấp sâu cổ rễ.
6. Tưới đẫm lần đầu: tưới tới khi nước rỉ ra đáy để giá thể lắng chặt quanh rễ.

Giá thể nên dùng cho bầu ươm V6

Vì thành bầu thoáng, giá thể cần tơi xốp nhưng vẫn giữ ẩm khá. Bà con có thể phối từ những thứ sẵn có: đất mặt tơi, xơ dừa đã xả chát, trấu hun, phân chuồng hoai hoặc phân hữu cơ ủ kỹ. Tỷ lệ tùy cây và tùy đất từng vùng, quan trọng là giá thể không dính bết, không quá nặng.

Giá thể nên được xử lý nấm bệnh trước khi vào bầu, đặc biệt khi ươm sầu riêng. Cách làm chi tiết bà con xem thêm bài xử lý đất trồng sầu riêng trước khi đặt bầu. Nếu muốn tự làm phân hữu cơ để trộn giá thể, có thể tham khảo bài cách làm phân hữu cơ tại nhà.

Chăm sóc cây con trong bầu ươm V6

Tưới nước

Đây là điểm bà con phải để ý nhất. Thành bầu ươm V6 có lỗ thoáng nên nước bốc hơi nhanh hơn túi nilon, nhất là mùa nắng gió. Bà con kiểm tra bằng cách thọc ngón tay xuống giá thể, thấy khô thì tưới. Tưới chậm, tưới đều quanh gốc tới khi nước rỉ đáy. Vườn ươm lớn nên lắp tưới phun sương hoặc tưới nhỏ giọt để đỡ công.

Che nắng và vị trí đặt bầu

Cây con mới sang bầu nên để dưới lưới che một thời gian cho quen. Đặt các bầu ươm V6 cách nhau một chút, không xếp sát rạt, để gió lùa qua thành bầu thì việc cắt rễ bằng không khí mới hiệu quả. Nếu xếp khít, thành bầu bị ẩm liên tục, rễ sẽ chui ra lỗ và mọc sang bầu bên cạnh.

Bón phân

Cây con trong bầu cần ít phân nhưng đều. Bà con ưu tiên phân hữu cơ hoai, phân bón lá pha loãng hoặc phân tan chậm, liều theo hướng dẫn trên nhãn. Tránh bón đậm vì giá thể trong bầu ít, dễ xót rễ. Cách bón cho cây sầu riêng giai đoạn đầu có trong bài bón phân sầu riêng năm đầu.

Cây nào hợp với bầu ươm V6?

• Cây ăn trái lâu năm: sầu riêng, bưởi, mít, xoài, bơ, cam quýt. Đặc biệt là cây ghép cần nằm vườn ươm lâu trước khi xuất.
• Cây công trình, cây bóng mát: cây cần bứng trồng lớn, bộ rễ khỏe giúp cây dễ sống hơn.
• Cây lâm nghiệp: ươm cây bản địa để trồng rừng, trồng hàng rào chắn gió.
• Cây trồng chậu trên sân thượng: dùng ống cỡ lớn làm chậu trồng lâu dài.

Với vườn sầu riêng, cây giống có bộ rễ tơ dày giúp hạn chế tình trạng chết cây sau trồng. Bà con mới trồng có thể đọc thêm bài chọn giống sầu riêng Dona để biết cách nhìn bộ rễ khi mua cây.

Sai lầm thường gặp khi dùng bầu ươm V6

• Lắp ngược mặt tấm: mặt gai lồi phải hướng ra ngoài, lắp ngược thì gờ không dẫn rễ ra lỗ thoáng, hiệu quả giảm hẳn.
• Đặt bầu thẳng xuống đất: rễ cọc chui qua đáy cắm xuống nền, khi bứng phải chặt rễ, cây bị sốc.
• Xếp bầu quá sát: thành bầu không được thông gió, rễ mọc xuyên sang bầu khác.
• Tưới như tưới túi nilon: tưới thưa khiến giá thể khô kiệt, rễ tơ chết hàng loạt.
• Giá thể quá nặng, dính: đất sét nặng nén chặt làm mất tác dụng thoáng khí của bầu.
• Không vệ sinh khi dùng lại: tấm nhựa dùng lại phải rửa sạch, phơi khô để không mang nấm bệnh từ đợt trước.

Cách xuất cây và trồng cây từ bầu ươm V6 ra vườn

Đến lúc trồng, bà con tưới ẩm bầu trước một ngày. Khi trồng, tháo chốt, mở tấm nhựa ra, bầu đất sẽ còn nguyên khối nhờ rễ tơ đan giữ. Đặt cả bầu xuống hố đã chuẩn bị, lấp đất nhẹ, không giẫm mạnh lên gốc, sau đó tưới đẫm và cắm cọc giữ cây.

Tấm bầu ươm V6 tháo ra bà con rửa sạch đất, phơi khô, xếp phẳng cất nơi râm mát để dùng tiếp. Mấy ngày đầu sau trồng nhớ giữ ẩm gốc đều đặn, cách làm có trong bài tưới nước sầu riêng mới trồng.

Tóm lại, bầu ươm V6 không phải phép màu, nhưng là cách đơn giản để cây con có bộ rễ khỏe, không đóng bầu ngay từ đầu. Bộ rễ tốt thì cây trồng ra mới lớn nhanh, bền lâu. Bà con xem thêm các bài về dụng cụ, thiết bị nhà nông trong chuyên mục Máy móc thiết bị của Gặt nhé!