Lựa Chọn Cuốc, Xẻng Thép Rèn Bền Bỉ Hỗ Trợ Công Việc Làm Vườn Nhẹ Nhàng Hơn

Chào bà con! Ai làm vườn lâu năm cũng từng gặp cảnh: mới mua cái cuốc ngoài chợ, bổ được mấy buổi vào đất cứng là lưỡi quăn, mẻ, hoặc cán long ra giữa chừng. Mất tiền mua lại thì không nhiều, nhưng mất buổi làm, mỏi tay, đau lưng thì ai cũng ngán. Vì thế, hôm nay Gặt cùng bà con bàn kỹ chuyện lựa chọn cuốc, xẻng thép rèn bền bỉ, để công việc làm vườn nhẹ nhàng hơn mỗi ngày.

Bài viết không giới thiệu hãng nào, cũng không nêu giá vì giá mỗi vùng mỗi khác. Gặt chỉ chia sẻ cách nhìn, cách thử, cách chọn và cách giữ gìn để bà con tự mua được món đồ vừa tay ở bất cứ chợ quê hay cửa hàng nông cụ nào.

Cuốc xẻng thép rèn là gì, khác đồ dập ở chỗ nào?

Theo cách hiểu phổ thông, rèn là nung kim loại cho đỏ rồi dùng búa đập, ép để tạo hình. Khi rèn, thớ thép bị nén chặt và chạy theo hình dáng lưỡi, nên lưỡi cuốc vừa cứng vừa dẻo. Sau đó thợ còn tôi lưỡi (nung rồi nhúng nước hoặc dầu) để phần mép cắt cứng hơn, bén lâu hơn.

Đồ dập thì khác: người ta cắt tấm tôn hoặc thép tấm mỏng rồi ép khuôn thành hình lưỡi. Cách này nhanh, rẻ, nhẹ, nhưng lưỡi mỏng, dễ cong vênh khi gặp đá, rễ cây to. Với vườn đất tơi, làm nhẹ thì đồ dập vẫn dùng được, còn đất đồi, đất sét nện chặt thì cuốc xẻng thép rèn mới thật sự đáng đồng tiền.

Vì sao nên đầu tư một bộ cuốc, xẻng tốt?

Nhiều bà con nghĩ cái cuốc thì cái nào cũng như nhau. Thật ra, một món đồ vừa tay giúp mình làm lâu mà ít mỏi. Lưỡi bén thì mỗi nhát bổ ăn sâu, không phải bổ đi bổ lại. Cán chắc thì lực từ tay truyền thẳng xuống lưỡi, không bị rung giật lên cổ tay và vai.

• Đỡ tốn sức: lưỡi sắc, đúng góc giúp bổ đất nhẹ hơn, nhất là lúc đào hố trồng cây, lên luống.
• An toàn hơn: cán không long, lưỡi không văng ra trúng chân người đứng gần.
• Bền nhiều năm: mua một lần, mài lại là dùng tiếp, đỡ phải mua đi mua lại.
• Làm được nhiều việc: xới đất, vun gốc, đào mương thoát nước, chặt rễ nhỏ, xúc phân chuồng.

5 điểm cần xem khi lựa chọn cuốc xẻng thép rèn

1. Nhìn thép và nghe tiếng thép

Bà con cầm lưỡi lên, lấy một vật bằng sắt gõ nhẹ vào. Lưỡi thép tốt cho tiếng kêu trong, ngân dài. Tiếng đục, rè thường là thép kém hoặc lưỡi có vết nứt ngầm bên trong. Bề mặt lưỡi rèn thường còn vết búa, hơi sần, không bóng loáng như đồ dập sơn phủ; điều này không xấu, đó là dấu hiệu của tay nghề rèn.

Có thể đọc thêm về đặc tính các loại thép để hiểu vì sao thép có lượng cacbon phù hợp vừa cứng vừa không giòn.

2. Xem độ tôi ở mép lưỡi

Mép lưỡi đã tôi thường có màu khác phần thân một chút. Bà con có thể dùng một chiếc dũa cũ miết nhẹ lên mép: nếu dũa trượt, khó ăn thì lưỡi đã được tôi cứng; nếu dũa ăn vào dễ như sắt non thì lưỡi sẽ mau cùn. Nhưng tôi quá cứng lại dễ mẻ khi gặp đá, nên lưỡi tốt là lưỡi cứng ở mép, dẻo ở thân.

3. Chỗ nối lưỡi với cán

Đây là chỗ hỏng nhiều nhất. Với cuốc, khâu tra cán (lỗ tròn hoặc lỗ vuông) phải rèn liền với lưỡi, dày dặn, không có vết hàn chắp vá. Với xẻng, phần ống tra cán nên dài, ôm chặt cán, có đinh tán hoặc vít giữ. Bà con nhìn kỹ đường hàn nếu có: hàn đều, liền, không rỗ là được.

4. Cán gỗ thẳng thớ, vừa tay

Cán tốt là gỗ cứng, thẳng thớ, không có mắt gỗ ở đoạn gần lưỡi vì đó là chỗ dễ gãy nhất. Cán phải được bào nhẵn để không phồng rộp tay. Nhiều bà con ở quê vẫn tự chọn cán từ cây gỗ trong vườn, phơi khô kỹ rồi mới tra, cách này rất tốt nếu có sẵn gỗ.

Chiều dài cán nên hợp với vóc người: người cao dùng cán dài để đỡ khom lưng, người thấp dùng cán ngắn hơn để dễ điều khiển.

5. Cân nặng hợp với sức

Cuốc nặng thì bổ đất cứng ăn sâu nhờ trọng lượng, nhưng làm lâu dễ mỏi. Cuốc nhẹ thì linh hoạt cho việc xới cỏ, vun gốc. Cách thử đơn giản là cầm lên vung thử vài lần ngay tại chỗ mua, thấy vừa tay, không bị kéo chúi về phía trước là được. Các cô, các bác lớn tuổi nên ưu tiên đồ nhẹ hơn một chút.

Chọn kiểu cuốc, kiểu xẻng theo loại đất và việc làm

Không có cái cuốc nào làm tốt mọi việc. Bà con nên có ít nhất hai, ba món cho từng việc riêng:

Với vườn cây ăn trái cần đào mương, xẻ rãnh thoát nước, bà con có thể xem thêm bài đào mương, xẻ rãnh cho vườn sầu riêng để biết nên dùng loại xẻng nào cho từng đoạn mương. Diện tích lớn, đất cứng quá sức tay thì nên tính tới máy cày mini xới đất, còn cuốc xẻng để làm những chỗ máy không vào được.

Mẹo dùng cuốc xẻng cho nhẹ người, đỡ đau lưng

• Đứng đúng thế: hai chân mở rộng bằng vai, chân trước chân sau, khuỵu gối nhẹ. Dùng lực của hông và chân, đừng chỉ dùng tay và lưng.
• Để lưỡi tự làm việc: với cuốc nặng, chỉ cần nâng lên và thả xuống có định hướng, không cần dồn hết sức bổ mạnh.
• Tưới ẩm trước khi cuốc đất quá khô: đất khô nứt nẻ rất cứng, tưới trước một buổi thì cuốc nhẹ hơn nhiều. Ngược lại, đất quá ướt sẽ dính lưỡi, nặng tay.
• Nghỉ giữa giờ: cứ khoảng nửa giờ thì đứng thẳng, vươn vai, uống nước. Làm vào sáng sớm hoặc chiều mát.
• Đeo găng tay và giày: tránh phồng tay, tránh lưỡi trượt vào chân.

Cách bảo quản cuốc xẻng thép rèn dùng được nhiều năm

Đồ tốt mấy mà để dính đất ướt qua đêm, vứt ngoài mưa thì cũng mau rỉ. Bà con giữ thói quen nhỏ sau mỗi buổi làm:

1. Cạo sạch đất bám bằng thanh tre hoặc gỗ, rửa nước, lau khô.
2. Bôi một lớp mỏng dầu nhớt cũ hoặc dầu ăn lên lưỡi để ngăn hơi ẩm.
3. Treo dụng cụ lên vách hoặc dựng lưỡi lên trên, để nơi khô ráo, có mái che.
4. Định kỳ mài lại mép lưỡi bằng đá mài hoặc dũa, mài theo một chiều, giữ đúng góc cũ.
5. Kiểm tra cán: thấy lỏng thì nêm thêm, thấy nứt thì thay ngay trước khi gãy giữa buổi làm.

Nếu lỡ để dụng cụ bị rỉ, bà con xem bài cách loại bỏ gỉ sét trên dụng cụ làm vườn bằng giấm trắng, làm đơn giản tại nhà. Ngoài cuốc xẻng, một chiếc kéo cắt cành cộng lực tốt cũng là món nên có trong bộ đồ nghề làm vườn.

Mua cuốc xẻng ở đâu cho yên tâm?

Ở nhiều vùng quê vẫn còn các lò rèn thủ công, bà con có thể đặt trực tiếp thợ rèn làm theo cỡ tay mình, nhờ thợ tôi lưỡi theo loại đất nhà mình. Cách này có cái lợi là sau này hỏng, mẻ lưỡi thì mang tới rèn lại, chỉnh lại được. Nếu mua ở cửa hàng nông cụ, bà con nên cầm tận tay, gõ thử, lắc thử cán, đừng ngại hỏi người bán đây là hàng rèn hay hàng dập.

Khi mua trên mạng, bà con đọc kỹ mô tả, xem ảnh thật phần tra cán, hỏi rõ chính sách đổi trả. Đừng chọn theo quảng cáo “siêu bền, không bao giờ gãy”, vì đồ nào dùng sai cách cũng hỏng.

Hỏi đáp về cuốc xẻng thép rèn

Lời kết

Một bộ cuốc xẻng thép rèn tốt không cần đắt, chỉ cần đúng việc, vừa tay và được giữ gìn cẩn thận. Bà con nhớ 5 điểm: thép, độ tôi, chỗ tra cán, cán gỗ và cân nặng; dùng đúng thế, bảo quản khô ráo là món đồ có thể theo mình nhiều mùa vụ. Bà con có kinh nghiệm chọn cuốc, nhờ thợ rèn nào hay, hãy chia sẻ dưới bài để Gặt và mọi người cùng học hỏi nhé!