📈 Thị trường & bán hàng

Làm nông giỏi mới là một nửa chặng đường. Nửa còn lại là bán: bán cho ai, bán lúc nào, bán bằng cách nào để tiền về túi mình nhiều nhất. Gặt viết bài này như một tấm bản đồ tổng quan về thị trường nông sản, để bà con có cái nhìn chung trước khi đọc từng bài chi tiết trong chuyên mục.

Bà con không cần học kinh tế mới hiểu thị trường. Chỉ cần nắm vài nguyên tắc đơn giản, ghi chép đều tay và chịu khó hỏi han, mỗi vụ sẽ bớt bị ép giá hơn vụ trước.

Thị trường nông sản là gì và vì sao bà con cần hiểu?

Nói gọn, thị trường là nơi người bán và người mua gặp nhau, thỏa thuận giá rồi trao hàng. Nơi đó có thể là cái chợ đầu làng, là vựa thu mua của thương lái, là nhà máy chế biến, là sàn thương mại điện tử hay một buổi livestream trên điện thoại. Theo Wikipedia tiếng Việt, giá cả hình thành từ quan hệ cung và cầu.

Cung là lượng hàng đem bán, cầu là lượng hàng người ta muốn mua. Khi cả vùng cùng trồng một loại cây và thu hoạch cùng lúc, cung tăng vọt, giá thường giảm. Khi hàng khan mà người mua vẫn cần, giá tăng. Hiểu điều này, bà con sẽ bớt bất ngờ trước những đợt giá lên xuống.

Người hiểu thị trường thường có ba lợi thế: chọn được cây con đầu ra ổn định, chọn được thời điểm bán tốt hơn, và biết thương lượng thay vì chỉ chấp nhận giá người ta đưa.

Những yếu tố làm giá nông sản lên xuống

• Mùa vụ: chính vụ hàng nhiều, giá thấp; trái vụ hàng ít, giá cao hơn nhưng chi phí cũng cao hơn.
• Thời tiết: hạn, bão, mưa dầm làm mất mùa ở nơi này nhưng lại đẩy giá lên ở nơi khác.
• Xuất khẩu: khi thị trường nước ngoài mở hay siết quy định, giá trong nước đổi theo rất nhanh.
• Chi phí đầu vào: phân bón, thức ăn chăn nuôi, xăng dầu tăng thì giá thành tăng.
• Dịp lễ Tết: nhu cầu thịt, trái cây, hoa tăng mạnh vào cuối năm.

Cách theo dõi giá cả thị trường mỗi ngày

Bà con nên có thói quen xem giá như xem dự báo thời tiết. Không cần đoán trúng từng ngày, chỉ cần biết xu hướng đang đi lên hay đi xuống để quyết định bán ngay hay chờ thêm ít bữa.

• Xem bản tin giá trên báo chính thống, đài địa phương và các bài cập nhật của Gặt.
• Hỏi giá ít nhất ba nơi thu mua trước khi chốt, đừng chỉ nghe một thương lái.
• Ghi sổ giá bán từng vụ: ngày bán, giá, số lượng, người mua. Sau vài năm, sổ này quý như vàng.
• Theo dõi giá đầu vào như phân bón, thức ăn, vì nó quyết định lời lỗ không kém giá bán.

Một số bài theo dõi thị trường bà con có thể đọc ngay: cập nhật giá cà phê mới nhất, xu hướng giá lợn hơi dịp cuối năm và bản tin giá phân bón ảnh hưởng mùa vụ. Bà con trồng sầu riêng thì xem thêm bài giá sầu riêng sụt giảm và cách bán được giá cao.

Các kênh bán nông sản: chọn kênh nào cho hợp?

Không có kênh nào tốt nhất cho mọi nhà. Hộ nhỏ, vườn gần chợ có thể bán lẻ; vườn lớn cần đầu ra ổn định thì nên ký với thương lái, hợp tác xã hoặc doanh nghiệp. Khôn ngoan nhất là không bỏ hết trứng vào một giỏ: bán qua hai, ba kênh cùng lúc để không bị phụ thuộc.

Liên kết để không bị ép giá

Một hộ đơn lẻ rất khó mặc cả. Mười hộ, năm mươi hộ góp hàng lại thì thương lái và doanh nghiệp phải ngồi nói chuyện đàng hoàng. Đó là lý do bà con nên đọc bài liên kết hợp tác xã để không còn nỗi lo được mùa mất giá. Bài chuyện nghề lái buôn nông sản cũng giúp bà con hiểu cách thương lái tính toán.

Đưa nông sản lên thị trường online

Điện thoại thông minh đã mở ra một thị trường mới ngay trong lòng bàn tay. Nhiều bà con quay video vườn, livestream lúc thu hoạch và bán thẳng cho khách ở thành phố, giữ lại phần lời mà trước đây chia cho nhiều khâu trung gian.

• Bắt đầu từ một kênh, làm đều tay trước khi mở thêm kênh khác.
• Quay thật, nói thật: khách thích thấy vườn, thấy người trồng, thấy quy trình.
• Trả lời tin nhắn nhanh, giao đúng hẹn, đổi trả rõ ràng.
• Chụp ảnh sản phẩm đủ sáng, ghi rõ giá, khối lượng, nơi trồng.

Gặt có hướng dẫn chi tiết: 6 bước xây kênh TikTok để đẩy mạnh tiêu thụ nông sản và tối ưu SEO cho website nông sản để khách tự tìm tới mà không tốn tiền quảng cáo.

Đóng gói, thương hiệu và chất lượng: tấm vé vào thị trường lớn

Cùng một trái xoài, để trong bao tải thì bán theo ký giá chợ; xếp vào thùng sạch, có tem nhãn, có nguồn gốc thì bán được giá khác hẳn. Người mua ở thành phố, siêu thị và nhà nhập khẩu trả tiền cho sự yên tâm, không chỉ cho bản thân trái cây.

Đóng gói đúng cách

Đóng gói tốt giúp hàng ít dập, ít hư khi vận chuyển xa, nhất là khi bán online. Bà con xem từng bước trong bài quy trình đóng gói trái cây chuẩn khi bán online, và đọc thêm mẹo bảo quản nông sản không dùng hóa chất.

Xây thương hiệu cho nông sản

Thương hiệu không chỉ là cái logo. Đó là tên gọi dễ nhớ, câu chuyện về vùng đất và người trồng, chất lượng đều qua từng vụ. Hợp tác xã nên đầu tư sớm cho việc này, xem bài thiết kế nhận diện thương hiệu cho hợp tác xã nông sản.

Giấy tờ để vào thị trường xuất khẩu

Muốn bán cho doanh nghiệp xuất khẩu, vườn cần mã số vùng trồng, ghi chép nhật ký canh tác và dùng thuốc đúng quy định. Bà con xem hướng dẫn đăng ký mã số vùng trồng và tiêu chuẩn sầu riêng xuất khẩu chính ngạch. Cơ sở chế biến thì cần đăng ký hộ kinh doanh.

Lập kế hoạch sản xuất theo thị trường

Ông bà mình hay nói “trồng cây gì, nuôi con gì”. Ngày nay câu hỏi nên đổi lại: “bán được cái gì, bán cho ai, rồi mới trồng”. Trước khi xuống giống hay bắt con giống, bà con thử tự trả lời mấy câu sau.

1. Ai sẽ mua sản phẩm này? Họ ở gần hay xa, mua lẻ hay mua sỉ?
2. Giá mấy năm gần đây dao động ra sao? Năm thấp nhất mình có còn lời không?
3. Cả vùng có đang đổ xô trồng loại này không? Nếu có, nguy cơ dư cung rất cao.
4. Mình có thể rải vụ, làm trái vụ hoặc chế biến để bán lúc giá tốt hơn không?
5. Vốn có đủ để chờ nếu phải giữ hàng thêm một thời gian không?

Người mới bắt đầu với số vốn nhỏ nên đọc bài bài toán vốn đầu tư 50 triệu. Khi cần thêm vốn, bà con tham khảo các gói vay vốn nông nghiệp ưu đãi trong chuyên mục chính sách và pháp luật.

Hội chợ, triển lãm: cầu nối tới thị trường mới

Hội chợ nông nghiệp là dịp để hợp tác xã và cơ sở chế biến gặp nhà phân phối, siêu thị, doanh nghiệp xuất khẩu. Một gian hàng gọn gàng, có mẫu thử, có danh thiếp, có bảng giá sỉ rõ ràng có thể mở ra những hợp đồng cả năm. Gặt đã tổng hợp kinh nghiệm trong bài hướng dẫn tham gia hội chợ triển lãm nông nghiệp.

Sau hội chợ, việc quan trọng nhất là gọi lại cho những người đã ghé gian hàng. Nhiều hợp đồng mất đi chỉ vì mình quên liên lạc.

Sai lầm thường gặp khi bán nông sản

• Chạy theo phong trào: thấy giá cao là trồng ồ ạt, tới lúc thu hoạch thì thị trường đã bão hòa.
• Bán non, bán đổ đồng: cần tiền gấp nên bán cả vườn từ sớm với giá thấp.
• Chỉ có một người mua: phụ thuộc một thương lái, họ trả bao nhiêu nhận bấy nhiêu.
• Không ghi chép: không biết giá thành thật nên không biết bán giá nào là lời.
• Hứa mà không giữ: giao hàng trễ, hàng không đúng mẫu làm mất khách lâu dài.
• Bỏ qua chất lượng: dùng thuốc sai cách ngày cận thu hoạch, hàng bị trả về, mất luôn uy tín cả vùng.

Muốn có hàng tốt để bán, gốc rễ vẫn là kỹ thuật canh tác. Bà con xem thêm các chuyên mục trồng trọt, chăn nuôi và sầu riêng của Gặt.

Thị trường luôn thay đổi, nhưng bà con chịu khó theo dõi, ghi chép và liên kết với nhau thì sẽ chủ động hơn mỗi mùa. Gặt sẽ tiếp tục cập nhật giá cả và kinh nghiệm bán hàng trong chuyên mục này, mời bà con ghé đọc thường xuyên.