Hướng Dẫn Đăng Ký Mã Số Vùng Trồng Nông Sản Mới Nhất Để Đủ Điều Kiện Xuất Khẩu

Chào bà con mình nhé! Mấy năm gần đây, đi đâu cũng nghe thương lái hỏi một câu: “Vườn có mã chưa?”. Vườn có mã thì thu mua đi xuất khẩu, giá thường nhỉnh hơn và đầu ra ổn định. Vườn chưa có mã thì chỉ bán được cho chợ trong nước, có khi phải chịu ép giá lúc vào chính vụ. Vì vậy, chuyện đăng ký mã số vùng trồng không còn là việc của riêng doanh nghiệp lớn nữa, mà là việc bà con nông dân nên tính sớm.

Bài này Gặt viết theo dạng hướng dẫn từng bước, dễ làm theo. Quy định chi tiết về diện tích tối thiểu, mẫu đơn và thời gian xử lý có thể thay đổi theo từng thị trường và từng thời điểm, nên trước khi nộp hồ sơ, bà con nhớ hỏi lại cán bộ trồng trọt, bảo vệ thực vật ở huyện hoặc tỉnh để có thông tin mới nhất.

Mã số vùng trồng là gì và vì sao phải đăng ký?

Hiểu đơn giản, mã số vùng trồng là một dãy mã định danh cấp cho một vùng sản xuất cụ thể. Nhờ mã này, cơ quan quản lý trong nước và bên nước nhập khẩu có thể truy ra được trái cây, nông sản trong thùng hàng đến từ vườn nào, ai trồng, chăm sóc ra sao, đã dùng những loại thuốc gì.

Các nước nhập khẩu, đặc biệt là những thị trường lớn, ngày càng siết chặt chuyện kiểm dịch thực vật và truy xuất nguồn gốc. Họ muốn chắc chắn hàng nhập vào không mang theo sâu bệnh lạ, không tồn dư thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng. Mã số vùng trồng chính là “giấy thông hành” đầu tiên để lô hàng được xem xét.

Với bà con mình, lợi ích thấy rõ nhất là:

• Mở được cửa xuất khẩu chính ngạch, không phụ thuộc vào đường tiểu ngạch bấp bênh.
• Dễ ký hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp, vì doanh nghiệp cần vùng nguyên liệu có mã để làm hồ sơ xuất hàng.
• Canh tác bài bản hơn: ghi chép nhật ký, dùng thuốc đúng cách, nhờ đó giảm chi phí và nâng chất lượng trái.
• Tạo uy tín lâu dài cho vùng trồng, cho hợp tác xã và cho cả địa phương.

Với cây sầu riêng, bà con có thể xem thêm bài quy trình cấp mã số vùng trồng cho sầu riêng mà Gặt đã viết riêng cho loại cây này.

Ai được đăng ký mã số vùng trồng?

Người đứng ra đăng ký có thể là hộ nông dân, tổ hợp tác, hợp tác xã hoặc doanh nghiệp. Tuy nhiên, trên thực tế, một hộ riêng lẻ với vài sào vườn thường khó đáp ứng yêu cầu về diện tích và khó duy trì hồ sơ. Vì vậy, cách phổ biến nhất là nhiều hộ liền kề cùng trồng một loại cây góp lại thành một vùng, rồi cử hợp tác xã hoặc doanh nghiệp liên kết đứng ra làm đầu mối.

Nếu xóm mình chưa có tổ chức nào như vậy, bà con nên tham khảo bài liên kết hợp tác xã để thấy cách nhiều nơi đã làm. Đi chung thì đi được xa, mà chi phí làm hồ sơ, xét nghiệm cũng được chia nhỏ ra.

Điều kiện cần có trước khi nộp hồ sơ

Trước khi đi làm thủ tục, bà con tự rà lại vùng trồng của mình theo bảng dưới đây. Đây là những nhóm điều kiện chung thường được yêu cầu; con số cụ thể (ví dụ diện tích tối thiểu) tùy loại cây và tùy thị trường, bà con hỏi cơ quan chuyên môn để biết chính xác.

7 bước đăng ký mã số vùng trồng

Bước 1: Tìm hiểu yêu cầu của thị trường muốn bán

Mỗi nước nhập khẩu có danh sách sinh vật gây hại và yêu cầu kỹ thuật riêng. Có thị trường đòi hỏi thêm chứng nhận VietGAP, GlobalGAP; có thị trường yêu cầu kiểm tra trực tuyến hoặc cử đoàn sang kiểm tra vườn. Bà con nên hỏi trước doanh nghiệp thu mua xem họ định xuất đi đâu, để chuẩn bị đúng ngay từ đầu, khỏi làm đi làm lại.

Bước 2: Gom vùng và chọn đầu mối

Các hộ có vườn gần nhau, cùng loại cây, ngồi lại thống nhất với nhau về cách chăm sóc chung. Chọn ra hợp tác xã, tổ hợp tác hoặc doanh nghiệp đứng tên đăng ký. Cần có biên bản hoặc cam kết giữa các hộ để ràng buộc trách nhiệm, tránh tình trạng một nhà phun thuốc cấm làm cả vùng bị mất mã.

Bước 3: Đo vẽ sơ đồ vùng trồng

Lập sơ đồ hoặc bản đồ ghi rõ từng thửa, tên chủ hộ, diện tích, số cây, năm trồng. Nhiều nơi hiện đã dùng điện thoại có định vị để lấy tọa độ các góc vườn, khá tiện. Nếu chưa rành, bà con nhờ cán bộ khuyến nông hoặc cán bộ hợp tác xã hỗ trợ.

Bước 4: Ghi nhật ký canh tác đều đặn

Đây là khâu bà con hay lơ là nhất, mà lại là khâu bị kiểm tra kỹ nhất. Mỗi lần bón phân, phun thuốc, tưới nước, tỉa cành hay thu hoạch đều phải ghi lại: ngày nào, làm gì, dùng loại gì, bao nhiêu, ai làm. Ghi vào sổ giấy cũng được, ghi bằng ứng dụng trên điện thoại càng tốt vì khó thất lạc. Nên ghi đều đặn một thời gian trước khi nộp hồ sơ để có lịch sử canh tác rõ ràng.

Bước 5: Chuẩn bị bộ hồ sơ

Bộ hồ sơ thường gồm:

• Đơn đề nghị cấp mã số vùng trồng theo mẫu của cơ quan tiếp nhận.
• Sơ đồ hoặc bản đồ vùng trồng, kèm danh sách các hộ tham gia và diện tích từng hộ.
• Bản sao nhật ký canh tác, nhật ký sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.
• Giấy tờ về chứng nhận GAP hoặc tập huấn (nếu có).
• Giấy tờ pháp lý của tổ chức đứng tên (hợp tác xã, doanh nghiệp).

Mẫu đơn cụ thể bà con xin tại cơ quan tiếp nhận hoặc tra trên trang của Cục Bảo vệ thực vật, nơi có các thông tin chính thức về mã số vùng trồng và kiểm dịch thực vật xuất khẩu.

Bước 6: Nộp hồ sơ và chờ kiểm tra thực địa

Hồ sơ nộp tại cơ quan chuyên môn về trồng trọt và bảo vệ thực vật cấp tỉnh (hoặc theo hướng dẫn của địa phương). Sau khi nhận hồ sơ, cán bộ sẽ xuống tận vườn kiểm tra: đối chiếu sơ đồ, xem nhật ký, hỏi người trồng, quan sát tình hình sâu bệnh, có khi lấy mẫu kiểm tra. Bà con nên có mặt, trả lời trung thực, chỗ nào chưa đạt thì ghi nhận để khắc phục.

Bước 7: Nhận mã và được thị trường nhập khẩu phê duyệt

Nếu đạt, vùng trồng được cấp mã. Với nhiều thị trường, mã còn phải được gửi sang phía nước nhập khẩu để họ xem xét, phê duyệt và đưa vào danh sách được phép. Chỉ khi có tên trong danh sách đó, hàng từ vùng trồng mới chính thức đủ điều kiện xuất đi.

Giữ mã còn khó hơn xin mã

Nhiều vùng xin được mã rồi lại bị tạm dừng hoặc thu hồi vì lơ là. Các lỗi hay gặp là: lô hàng bị phát hiện sinh vật gây hại, tồn dư thuốc vượt ngưỡng, dùng mã cho hàng ngoài vùng, hoặc ngưng ghi nhật ký. Để giữ mã, bà con cần:

• Tiếp tục ghi nhật ký canh tác đều đặn như lúc mới xin.
• Tuân thủ thời gian cách ly thuốc trước khi thu hoạch.
• Giám sát sâu bệnh định kỳ, báo ngay cho đầu mối khi thấy đối tượng lạ.
• Tuyệt đối không cho mượn mã, không trộn hàng ngoài vùng vào thùng hàng có mã.
• Phối hợp khi cơ quan chức năng hoặc đoàn nước ngoài xuống kiểm tra định kỳ.

Song song với mã vùng trồng, lô hàng còn phải qua cơ sở đóng gói có mã số riêng. Khâu sau thu hoạch làm tốt cũng giữ uy tín cho cả vùng; bà con tham khảo thêm bài tiêu chuẩn sầu riêng xuất khẩu để hình dung các yêu cầu đi kèm.

Những sai lầm bà con nên tránh

Tin lời “làm mã trọn gói”. Có nơi rao dịch vụ làm mã nhanh, không cần ghi chép. Mã cấp theo thực tế vùng trồng và có thể bị kiểm tra bất cứ lúc nào, làm qua loa thì sớm muộn cũng bị thu hồi, lại mất uy tín cả vùng.

Ghi nhật ký đối phó. Đến lúc kiểm tra mới ngồi ghi bù cho đủ thường để lộ sơ hở, vì ngày phun thuốc không khớp với hóa đơn mua thuốc hay với thời tiết thực tế. Ghi mỗi ngày một ít là nhẹ nhàng nhất.

Một hộ làm sai, cả vùng chịu. Chỉ cần một vườn trong vùng dùng thuốc cấm, lô hàng bị trả về là cả vùng có thể bị tạm dừng mã. Vì vậy, quy chế chung và sự nhắc nhở lẫn nhau giữa các hộ là rất quan trọng.

Không tính chi phí duy trì. Duy trì mã tốn công ghi chép, có thể tốn chi phí xét nghiệm, tập huấn. Bà con nên bàn trước với doanh nghiệp liên kết xem bên nào hỗ trợ khoản nào, để khỏi đuối giữa chừng. Nếu cần vốn đầu tư cải tạo vườn đạt chuẩn, bà con xem bài vay vốn nông nghiệp.

Đăng ký mã số vùng trồng mất bao lâu, tốn những gì?

Thời gian để hoàn tất việc đăng ký mã số vùng trồng phụ thuộc nhiều vào sự chuẩn bị của bà con. Vùng nào đã có nhật ký canh tác đầy đủ, sơ đồ rõ ràng, đầu mối hoạt động tốt thì làm nhanh. Vùng nào mới bắt đầu ghi chép thì phải chờ thêm để có đủ lịch sử canh tác. Phần thị trường nhập khẩu phê duyệt cũng tùy từng nước, có khi phải chờ đợt xét duyệt chung.

Về chi phí, ngoài công sức ghi chép, bà con có thể phải chi cho việc đo vẽ, tập huấn, xét nghiệm mẫu hoặc chứng nhận GAP nếu thị trường yêu cầu. Nhiều địa phương và doanh nghiệp liên kết có chương trình hỗ trợ đăng ký mã số vùng trồng cho nông dân, bà con nên hỏi cán bộ xã trước khi tự bỏ tiền.

Một kinh nghiệm hay là lập hẳn một “tủ hồ sơ” cho vùng: mọi giấy tờ, hóa đơn mua phân thuốc, sổ nhật ký, biên bản kiểm tra đều cất chung một chỗ. Khi cần gia hạn, bổ sung hay đăng ký mã số vùng trồng cho loại cây khác, bà con chỉ việc lấy ra là có, không phải chạy đi tìm từng tờ.

Lời khuyên từ Gặt

Đăng ký mã số vùng trồng không phải chuyện làm một lần là xong, mà là thay đổi thói quen canh tác: làm có ghi chép, dùng thuốc có trách nhiệm, sản xuất có tổ chức. Cái lợi không chỉ là bán được hàng đi xa, mà còn là vườn khỏe hơn, chi phí hợp lý hơn và người mua tin mình hơn. Bà con nên bắt đầu từ việc nhỏ nhất: hôm nay mở một cuốn sổ, ghi lại lần bón phân gần nhất. Rồi rủ hàng xóm cùng làm, tìm một hợp tác xã hay doanh nghiệp tin cậy để đi cùng.

Hỏi đáp về đăng ký mã số vùng trồng