☕ Cà phê, tiêu & cây công nghiệp

Chào bà con! Ở Tây Nguyên, Đông Nam Bộ hay vùng trung du, nhiều gia đình sống nhờ vườn cà phê, vườn tiêu, lô cao su hay mấy hàng điều. Đây là nhóm cây công nghiệp: cây trồng để lấy nguyên liệu cho chế biến và xuất khẩu, không phải chủ yếu để ăn tươi. Vốn bỏ ra lớn, thời gian chờ thu hoạch dài, nên làm đúng từ đầu là đỡ mất tiền về sau.

Bài tổng quan này Gặt viết để bà con có cái nhìn chung: cây công nghiệp gồm những loại nào, vùng nào hợp cây gì, những khâu chăm sóc quan trọng nhất và các sai lầm hay gặp. Muốn đi sâu từng việc thì bà con bấm vào các bài chi tiết có link bên dưới.

Cây công nghiệp là gì, gồm những loại nào?

Cây công nghiệp là những cây trồng mà sản phẩm chủ yếu dùng làm nguyên liệu cho nhà máy, xưởng chế biến: hạt cà phê đem rang xay, hạt tiêu đem phơi sấy, mủ cao su làm vỏ xe, hạt điều đem bóc tách, búp chè đem sao. Người ta thường chia làm hai nhóm theo tuổi thọ của cây.

Cây công nghiệp lâu năm

Nhóm này trồng một lần, thu hoạch nhiều năm. Ở nước mình quen thuộc nhất là cà phê, hồ tiêu, cao su, điều, chè, dừa. Cây lâu năm cần đầu tư kiến thiết cơ bản vài năm đầu, sau đó mới cho thu hoạch ổn định. Vì vậy chọn đất, chọn giống và khoảng cách trồng ngay từ đầu quyết định hiệu quả cả chục năm.

Cây công nghiệp hằng năm

Nhóm này trồng và thu trong vòng một năm hoặc ngắn hơn, như mía, đậu tương, lạc (đậu phộng), bông, thuốc lá. Vốn quay vòng nhanh hơn, dễ luân canh với lúa, ngô, nhưng giá cả cũng hay lên xuống theo từng vụ, bà con cần tính đầu ra trước khi xuống giống.

Bảng so sánh nhanh các loại cây công nghiệp phổ biến

Bảng dưới đây Gặt tóm lại đặc điểm chung để bà con dễ hình dung. Đây là thông tin định hướng, còn giống cụ thể, mật độ và lịch bón thì bà con nên hỏi thêm cán bộ khuyến nông địa phương vì mỗi vùng đất một khác.

Chọn đất, chọn giống cho cây công nghiệp

Với cây công nghiệp lâu năm, sai từ khâu chọn đất là sai cả chục năm. Bà con nên đi xem kỹ thế đất, tầng đất mặt, khả năng thoát nước và nguồn nước tưới trước khi quyết định trồng gì.

• Thoát nước: hồ tiêu, cà phê đều sợ úng rễ. Đất trũng, đọng nước sau mưa thì phải lên líp, đào mương trước khi trồng.
• Tầng đất: đất đỏ bazan tầng dày rất hợp cà phê, tiêu, cao su; đất xám bạc màu cần cải tạo thêm phân hữu cơ.
• Nguồn nước: cà phê, tiêu cần tưới mùa khô; vùng thiếu nước thì cân nhắc cây chịu hạn hơn như điều.
• Giống: mua ở cơ sở có nguồn gốc rõ ràng, cây giống sạch bệnh, rễ khỏe, không đóng bầu.

Đất đã bạc màu thì bà con tham khảo bài cải tạo đất bạc màu bằng phân hữu cơ vi sinh. Vườn đồi dốc khó tưới thì xem thêm cách lắp hệ thống tưới bù áp tiết kiệm nước.

Kỹ thuật chăm sóc từng loại cây công nghiệp chủ lực

Cà phê: điều khiển nước để ra hoa đồng loạt

Cà phê cần một thời gian khô hạn để phân hóa mầm hoa, sau đó tưới đủ nước thì hoa nở rộ cùng lúc. Hoa nở đồng loạt thì trái chín tập trung, hái một lần đỡ công, chất lượng hạt đều hơn. Tưới không đúng lúc dễ làm hoa nở rải rác và rụng trái non.

Chi tiết cách làm bà con đọc bài bí quyết ép cà phê ra hoa đồng loạt, hạn chế rụng trái non. Muốn theo dõi giá bán thì có bài cập nhật giá cà phê mới nhất.

Hồ tiêu: giữ bộ rễ khỏe, phòng chết nhanh chết chậm

Hồ tiêu là cây công nghiệp cho giá trị cao nhưng cũng “khó tính” nhất. Bệnh chết nhanh, chết chậm liên quan nhiều tới nấm và tuyến trùng trong đất, bùng mạnh khi vườn úng nước, rễ bị tổn thương. Trồng tiêu trên trụ sống giúp vườn mát, bền hơn trụ bê tông nếu quản lý tốt tán trụ.

Bà con xem bài kỹ thuật trồng tiêu trụ sống bền vững và bài nhận biết bệnh tuyến trùng rễ gây vàng lá thối rễ để phòng từ sớm.

Cao su: cạo đúng kỹ thuật, giữ vỏ tái sinh

Cao su cần vài năm kiến thiết trước khi mở miệng cạo. Cạo quá sâu, cạo quá dày nhịp hay cạo trong lúc trời mưa đều làm hại vỏ, cây khô mặt cạo và giảm tuổi khai thác. Mùa mưa ẩm, bà con chú ý bệnh nấm hồng trên thân cành.

Cách nhận biết và xử lý có trong bài xử lý nấm hồng gây hại trên cây cao su vào mùa mưa.

Điều: canh thời tiết lúc ra hoa

Điều là cây công nghiệp chịu hạn, hợp đất xám, đất đồi. Khâu khó nhất là giai đoạn ra hoa, đậu trái: gặp mưa trái mùa, sương mù hay sâu bệnh là hoa cháy, trái non rụng. Tỉa cành thông thoáng sau thu hoạch giúp cây ra đọt mới đều và giảm sâu bệnh.

Lịch tỉa và cách tỉa bà con tham khảo bài lịch cắt tỉa cành đúng kỹ thuật, nguyên tắc chung áp dụng được cho cả cây điều.

Bón phân và phòng sâu bệnh cho cây công nghiệp

Cây công nghiệp lâu năm lấy đi nhiều dinh dưỡng mỗi vụ thu hoạch, nên phải trả lại cho đất. Nguyên tắc chung: bón phân hữu cơ hoai mục để giữ đất tơi xốp, kết hợp phân khoáng chia nhiều lần theo giai đoạn sinh trưởng. Liều lượng cụ thể bà con làm theo nhãn sản phẩm và hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật.

• Bón khi đất đủ ẩm, không bón lúc nắng gắt hay ngay trước mưa lớn.
• Rải phân theo hình chiếu tán, không dồn sát gốc.
• Dùng phân hữu cơ tự ủ để giảm chi phí: xem bài tự ủ phân bón từ rác thải hữu cơ bằng Trichoderma.
• Mua phân ở nơi uy tín, biết phân biệt phân bón giả để khỏi mất tiền oan.

Về sâu bệnh, bà con ưu tiên phòng hơn trị: vệ sinh vườn, thoát nước tốt, tỉa cành thông thoáng, thăm vườn thường xuyên để phát hiện sớm. Khi phải dùng thuốc bảo vệ thực vật thì chọn thuốc có trong danh mục được phép, dùng đúng liều theo nhãn và đảm bảo thời gian cách ly trước thu hoạch. Có thể tham khảo thêm danh mục thuốc trừ sâu sinh học.

Trồng xen trong vườn cây công nghiệp

Nhiều nhà vườn đang chuyển từ trồng thuần sang trồng xen: cà phê xen sầu riêng, bơ, mắc ca; tiêu xen cà phê. Trồng xen giúp chia rủi ro giá cả, tận dụng đất và tạo bóng mát. Nhưng nếu trồng quá dày, cây tranh nhau ánh sáng, nước và phân, sâu bệnh cũng dễ lây hơn.

Bà con đang có sầu riêng mới trồng trong vườn cà phê thì đọc bài chăm sóc cây sầu riêng mới trồng, và cân nhắc kỹ qua bài nên trồng sầu riêng thuần hay xen canh. Toàn bộ kinh nghiệm về sầu riêng nằm ở chuyên mục Sầu riêng.

Sai lầm thường gặp khi trồng cây công nghiệp

• Chạy theo giá: thấy tiêu giá cao thì ồ ạt trồng tiêu, cà phê giá cao lại chặt tiêu trồng cà phê. Cây công nghiệp lâu năm cần nhiều năm mới thu hồi vốn, chạy theo giá dễ lỗ nặng.
• Bỏ qua thoát nước: vườn úng vài ngày mùa mưa là đủ để bệnh rễ bùng phát.
• Bón phân hóa học quá tay: đất chai cứng, chua dần, cây năng suất cao vài năm rồi suy kiệt.
• Thu hoạch non: hái cà phê xanh, cạo mủ quá sức làm giảm chất lượng và tuổi thọ vườn.
• Không ghi chép: không biết bón gì, phun gì, ngày nào, khó truy xuất nguồn gốc khi bán cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Bán sản phẩm cây công nghiệp sao cho được giá

Sản phẩm của cây công nghiệp phần lớn đi xuất khẩu, nên giá trong nước chạy theo giá thế giới. Bà con nên theo dõi tin giá từ nguồn chính thống, phơi sấy và bảo quản hạt cho đạt độ ẩm, không bán vội lúc giá xuống đáy nếu có kho cất giữ an toàn.

Về lâu dài, tham gia hợp tác xã, làm mã số vùng trồng và sản xuất theo hướng an toàn giúp bán được cho doanh nghiệp với giá ổn định hơn. Bà con xem thêm bài liên kết hợp tác xã, bài đăng ký mã số vùng trồng và chuyên mục Thị trường & bán hàng. Muốn tìm hiểu thêm lịch sử, đặc điểm cây cà phê thì có trang Cà phê trên Wikipedia tiếng Việt.

Gặt sẽ tiếp tục bổ sung bài về cà phê, hồ tiêu, cao su, điều và các loại cây công nghiệp khác. Bà con ghé chuyên mục Trồng trọt và Phân bón & sâu bệnh để đọc thêm nhé!