Lịch Cắt Tỉa Cành Cho Cây Ăn Trái Đúng Kỹ Thuật Giúp Cây Sung Sức

Chào bà con nông dân mình nhé! Gặt rất vui được đồng hành cùng bà con trong việc chăm sóc vườn tược. Hôm nay mình bàn kỹ chuyện cắt tỉa cành, một khâu quan trọng nhất nhưng cũng khiến nhiều bà con “đau đầu” nhất.

Cắt tỉa cành đúng thì cây ra trái sai trĩu cành. Cắt sai thì cây suy, bỏ cành, thậm chí mất mùa. Bài này Gặt gom lại lịch cắt tỉa theo từng giai đoạn, cách nhận biết cành nào bỏ, cành nào giữ, và những việc phải làm ngay sau khi xuống kéo.

Tại sao phải cắt tỉa cành đúng lúc?

Cắt tỉa không đơn thuần là dọn dẹp vườn cho thoáng. Cây ăn trái là cây lâu năm, mỗi năm đều mọc thêm rất nhiều cành. Nếu để mặc, tán cây rậm rạp, cành trong bị che tối, không ra hoa, lại thành chỗ cho nấm và sâu trú ẩn. Việc cắt tỉa cành đúng lúc giúp:

• Điều tiết dinh dưỡng: Tập trung nuôi những cành khỏe, cành đang mang trái.
• Phòng trừ sâu bệnh: Loại bỏ nơi trú ngụ của nấm bệnh, giúp ánh sáng lọt vào tận thân cây.
• Tạo tán: Giúp cây không quá cao, dễ thu hoạch và phun thuốc.

Ngoài ra, tán thông thoáng còn giúp gió lưu thông, lá khô nhanh sau mưa. Lá ướt lâu là điều kiện thuận lợi cho nhiều bệnh nấm. Vì vậy bà con có thể hiểu cắt tỉa cành là một cách phòng bệnh rẻ tiền nhất trong vườn.

Thời điểm cũng quan trọng không kém. Cắt đúng cành nhưng sai lúc, ví dụ tỉa mạnh khi cây đang nuôi trái non, thì cây bị sốc, dễ rụng trái. Do đó bà con cần một lịch cắt tỉa cành rõ ràng theo từng giai đoạn sinh trưởng.

Lịch cắt tỉa cành theo từng giai đoạn của cây

Tùy vào từng giai đoạn của cây mà bà con chọn lịch cắt tỉa cho phù hợp. Gặt tóm gọn trong bảng dưới đây để bà con dễ nhớ:

Giai đoạn cây con (kiến thiết cơ bản)

Ở giai đoạn này, bà con cắt tỉa cành quanh năm. Cứ khi nào thấy cành vượt (cành mọc đứng), cành đan chéo nhau là bà con bấm ngọn để cây xòe tán rộng. Mục tiêu là chọn 3–4 cành chính khỏe, phân bố đều các hướng, làm bộ khung cho cả đời cây. Cây con mà tạo khung tốt thì sau này cắt tỉa nhàn hơn rất nhiều.

Sau khi thu hoạch (quan trọng nhất)

Đây là lúc cây cần “đại tu”. Bà con nên cắt tỉa ngay sau khi hái trái khoảng 15–20 ngày để cây phục hồi sức lực cho vụ sau. Đợt cắt tỉa cành này loại bỏ cành đã mang trái yếu, cành khô, cành bệnh, cành mọc vào trong tán. Cây sẽ ra một hoặc vài đợt đọt mới, đó chính là những cành sẽ cho trái vụ tới.

Trước khi ra hoa

Tỉa nhẹ những cành tăm, cành khô để cây tập trung nhựa nuôi bông. Giai đoạn này tuyệt đối không cắt mạnh, vì cây sẽ bị kích thích ra đọt thay vì ra hoa. Bà con chỉ “dọn” cho gọn, giữ lại các cành đã già, đủ sức mang hoa.

Kỹ thuật cắt tỉa cành “3 loại bỏ – 1 giữ lại”

Để cây sung sức, bà con cứ nhớ nguyên tắc này cho Gặt:

• Loại bỏ cành sâu bệnh: Những cành héo, có dấu hiệu nấm, rệp phải cắt bỏ đầu tiên và đem ra khỏi vườn đốt bỏ.
• Loại bỏ cành vượt, cành gầm: Cành mọc thẳng đứng hút rất nhiều phân mà không ra trái, hoặc cành mọc sát đất dễ bị nấm tấn công.
• Loại bỏ cành đan chéo: Những cành mọc chồng chéo lên nhau làm che khuất ánh sáng.
• Giữ lại cành nhện: Đây là những cành nhỏ, mọc ngang, thường là nơi ra hoa kết trái nhiều nhất.

Thứ tự cắt tỉa cành cho dễ làm

Nhiều bà con đứng trước một cây rậm không biết bắt đầu từ đâu. Gặt gợi ý làm theo thứ tự sau:

1. Đi một vòng quanh cây, nhìn tổng thể tán, xác định các cành chính cần giữ.
2. Cắt cành khô, cành gãy, cành sâu bệnh trước.
3. Cắt cành gầm sát đất, cành mọc từ gốc.
4. Cắt cành vượt mọc thẳng đứng giữa tán.
5. Tỉa bớt cành đan chéo, cành mọc vào trong tán.
6. Cuối cùng lùi ra xa nhìn lại, chỉnh cho tán cân đối.

Cách đặt vết cắt

Vết cắt nên đặt sát gốc cành cần bỏ, nhưng không cắt phạm vào phần “cổ cành” (chỗ hơi phình ở chỗ cành nối với thân). Giữ cổ cành giúp vết thương tự liền nhanh hơn. Vết cắt nên hơi xiên để nước mưa không đọng lại. Với cành to, bà con cưa một nhát từ dưới lên trước, rồi mới cưa từ trên xuống, tránh cành nặng làm toác vỏ thân.

Dụng cụ cần chuẩn bị trước khi cắt tỉa cành

Dụng cụ tốt giúp vết cắt ngọt, cây mau lành. Bà con nên chuẩn bị:

• Kéo cắt cành cầm tay: cho cành nhỏ, cành tăm.
• Kéo cộng lực cán dài: cho cành cỡ vừa, cành trên cao. Bà con tham khảo thêm bài chọn kéo cắt cành cộng lực của Gặt.
• Cưa cành: cho cành to mà kéo không cắt nổi.
• Cồn hoặc nước sát khuẩn: lau lưỡi kéo khi chuyển từ cây bệnh sang cây khỏe.
• Vôi hoặc thuốc sát khuẩn: bôi lên vết cắt lớn.
• Găng tay, thang chắc chắn: đảm bảo an toàn khi làm trên cao.

Lưỡi kéo cùn sẽ làm dập nát vỏ, vết cắt lâu lành và dễ bị nấm xâm nhập. Vì vậy trước mỗi đợt cắt tỉa cành, bà con nên mài lại kéo cho sắc.

Lưu ý sau khi cắt tỉa cành

Sau khi cắt, cây cũng giống như người vừa phẫu thuật xong, rất dễ nhiễm trùng. Bà con lưu ý:

• Sử dụng kéo sắc để vết cắt ngọt, không bị dập nát.
• Bôi thuốc sát khuẩn hoặc vôi vào các vết cắt lớn để tránh nước mưa làm thối cành. Loại thuốc và cách dùng theo nhãn hoặc hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật.
• Bón phân và tưới nước ngay để kích thích cây ra đọt non mới.
• Gom hết cành bệnh ra khỏi vườn, không để mục dưới gốc.

Về phân bón sau đợt cắt tỉa sau thu hoạch, cây cần phục hồi bộ rễ và ra đọt nên cần đủ đạm và lân. Bà con xem chi tiết trong bài bón phân NPK cho cây ăn trái theo từng giai đoạn.

Sai lầm thường gặp khi cắt tỉa cành

• Tiếc cành, không dám cắt: Để tán quá dày, cây ra trái nhỏ, trái chỉ đậu ở ngoài rìa tán.
• Cắt quá tay một lần: Bỏ quá nhiều lá, cây mất sức, ra đọt vượt hàng loạt. Nếu tán quá rậm, bà con nên chia làm 2–3 đợt.
• Cắt sai lúc: Tỉa mạnh khi cây sắp ra hoa hoặc đang nuôi trái non.
• Để lại mấu cành dài: Mấu cành khô dần, mục vào trong thân, thành chỗ cho nấm và mọt.
• Không khử trùng dụng cụ: Mang mầm bệnh từ cây này sang cây khác.
• Bỏ quên cây sau khi cắt: Không bón phân, tưới nước nên cây ra đọt yếu.

Với từng loại cây, kỹ thuật cắt tỉa cành có điểm riêng. Ví dụ sầu riêng cần giữ thân chính và tầng cành rất kỹ, bà con xem thêm bài tỉa cành, tạo tán cho sầu riêng. Muốn tìm hiểu thêm về nhóm cây ăn quả, bà con có thể đọc trên Wikipedia tiếng Việt.

Cắt tỉa cành không phải là “ngược đãi” cây mà là cách giúp cây trẻ hóa và khỏe mạnh hơn. Một bộ tán thông thoáng không chỉ giúp bà con tiết kiệm phân bón mà còn giúp vườn cây sạch bóng sâu bệnh. Bà con xem thêm nhiều bài kỹ thuật khác trong chuyên mục Trồng trọt. Chúc bà con có những vụ mùa bội thu và cây trái luôn xanh tốt!

Gặt – Bạn đồng hành cùng nhà nông.