Tự Ủ Phân Bón Từ Rác Thải Hữu Cơ Bằng Chế Phẩm Trichoderma Tại Nhà

Chào bà con mình nhé! Hôm nay Gặt hướng dẫn bà con cách ủ phân bón từ rác thải hữu cơ ngay tại nhà bằng chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma. Những thứ tưởng chừng bỏ đi như vỏ trái cây, rau vụn, rơm rạ, lá khô hoàn toàn có thể biến thành “vàng đen” cho cây trồng. Vừa sạch nhà, vừa đỡ tốn tiền mua phân hóa học, tội gì không thử bà con nhỉ?

Cách làm này không cần máy móc, không cần diện tích lớn. Một chiếc thùng xốp đục lỗ ở góc sân hay một hố ủ nhỏ có mái che sau vườn là đủ để mỗi tháng gia đình có thêm vài chục ký phân hữu cơ cho rau, cây ăn trái, chậu hoa.

Trichoderma là gì và vì sao nên dùng khi ủ phân bón từ rác thải hữu cơ?

Chắc hẳn ai làm vườn cũng nghe danh nấm Trichoderma rồi đúng không? Đây là nhóm nấm có ích sống tự nhiên trong đất, thường được bà con gọi vui là “nấm ăn nấm”. Trichoderma có hai cái lợi lớn khi đưa vào đống ủ:

• Phân hủy rác nhanh: nấm tiết ra các enzyme bẻ gãy chất xơ, rơm rạ, lá khô, giúp đống ủ hoai mục nhanh hơn nhiều so với để rác tự mục.
• Đối kháng nấm bệnh: Trichoderma cạnh tranh và kìm hãm nhiều loại nấm gây thối rễ, héo rũ trong đất. Phân ủ xong mang theo một lượng nấm có ích, bón vào gốc cây giúp bộ rễ khỏe hơn.

Khi rác được phân hủy đúng cách sẽ tạo thành mùn, thứ mà các nhà khoa học gọi là phân compost. Bà con muốn tìm hiểu thêm về khái niệm này có thể đọc trang phân compost trên Wikipedia tiếng Việt.

Lợi ích khi tự ủ phân tại nhà

Nhiều bà con hỏi Gặt: “Phân hữu cơ ngoài chợ bán đầy, tự ủ cho mệt làm gì?”. Thật ra tự ủ có những cái lợi mà mua sẵn khó có được:

• Tiết kiệm chi phí: nguyên liệu gần như có sẵn trong nhà, chỉ tốn tiền mua chế phẩm Trichoderma.
• Biết rõ nguồn gốc: mình tự chọn rác đưa vào nên yên tâm phân sạch, không lẫn tạp chất.
• Giảm rác thải: lượng rác nhà bếp mang đi đổ giảm hẳn, nhà cửa sạch sẽ, bớt ruồi muỗi.
• Cải tạo đất: mùn hữu cơ giúp đất tơi xốp, giữ ẩm tốt, rễ cây dễ ăn sâu. Đất vườn lâu năm bị chai cứng, bạc màu sẽ dần hồi lại.

Nếu đất vườn nhà mình đã bạc màu nặng, bà con xem thêm bài cải tạo đất bạc màu bằng phân hữu cơ vi sinh để kết hợp cho hiệu quả.

Bước 1: Chuẩn bị nguyên liệu

Muốn ủ phân bón từ rác thải hữu cơ thành công, bà con cần cân đối hai nhóm rác: rác xanh và rác nâu. Rác xanh cung cấp đạm, rác nâu cung cấp cacbon. Thiếu một trong hai, đống ủ sẽ hoặc hôi thối, hoặc khô cứng mãi không mục.

Lưu ý khi dùng chế phẩm: bà con đọc kỹ hướng dẫn in trên bao bì về lượng dùng cho mỗi tạ rác, vì mỗi loại chế phẩm có mật độ bào tử khác nhau. Không nên dùng quá liều cho rằng “càng nhiều càng nhanh”, vừa tốn tiền vừa không hiệu quả hơn.

Bước 2: Sơ chế rác

Bà con băm nhỏ rác thải ra nhé, càng nhỏ thì nấm càng dễ “ăn” và phân hủy nhanh hơn. Vỏ dưa hấu, vỏ bưởi, thân chuối nên chặt thành miếng cỡ vài đốt ngón tay. Rơm rạ, cỏ dài nên cắt khúc ngắn. Lá khô có thể vò nát bằng tay.

Rác nhà bếp nên để ráo nước trước khi cho vào thùng. Rác quá nhiều nước là nguyên nhân hàng đầu khiến đống ủ bị thối, bốc mùi hôi.

Bước 3: Phối trộn rác xanh và rác nâu

Bà con trộn rác xanh và rác nâu theo tỷ lệ khoảng 1:1 hoặc 2:1 (hai phần xanh, một phần nâu). Cách nhận biết đơn giản:

• Đống ủ có mùi hôi, nhão nhoét: đang thừa rác xanh, bà con thêm rơm, lá khô, mùn cưa.
• Đống ủ khô, lâu không thấy mục, không ấm lên: đang thừa rác nâu, bà con thêm rau thừa, cỏ tươi.

Bước 4: Rắc nấm Trichoderma theo từng lớp

Cứ một lớp rác dày khoảng 10–15 cm, bà con rắc một lớp mỏng bột Trichoderma lên trên, rồi tiếp tục lớp rác khác. Làm như vậy cho tới khi đầy thùng hoặc đầy hố. Nếu muốn nấm phân bố đều và nhanh hơn, bà con pha Trichoderma với nước rồi tưới đều lên từng lớp.

Mẹo nhỏ của Gặt: lớp dưới cùng của thùng ủ nên lót một lớp rơm hoặc lá khô dày để hút nước rỉ ra, tránh đáy thùng bị úng.

Bước 5: Kiểm tra độ ẩm

Đây là khâu cực kỳ quan trọng. Bà con bốc một nắm rác lên bóp mạnh, nếu thấy nước rịn ra ở kẽ ngón tay là vừa đủ. Nếu khô quá nấm không sống được, mà ướt quá thì rác bị thối.

• Khô quá: tưới thêm nước, có thể pha thêm chế phẩm.
• Ướt quá: trộn thêm rác nâu khô, mở nắp cho thoát hơi vài tiếng.

Bước 6: Chăm sóc đống ủ và thu hoạch phân

Bà con đậy kín nắp hoặc phủ bạt để giữ nhiệt và độ ẩm. Khoảng 10–15 ngày thì mở ra đảo một lần cho không khí chui vào, giúp nấm và vi sinh vật hoạt động đều khắp đống ủ. Mỗi lần đảo, bà con kiểm tra lại độ ẩm như bước 5.

Sau khoảng 30–45 ngày, khi thấy rác chuyển sang màu đen, có mùi đất tự nhiên và không còn hình dạng ban đầu nữa là bà con đã có “phân nhà làm” cực xịn rồi đấy! Phần nào còn thô, chưa mục hẳn thì sàng ra, cho vào mẻ ủ sau làm “men mồi”.

Những điều cần tránh khi ủ phân tại nhà

Không cho thịt, cá, sữa hay phân động vật tươi vào thùng ủ này nhé, dễ sinh mùi hôi và thu hút ruồi nhặng lắm. Ngoài ra bà con cũng nên tránh:

• Túi ni lông, hộp nhựa, vỏ lon, thủy tinh: không phân hủy được.
• Dầu mỡ thừa: làm đống ủ bết dính, yếm khí.
• Cây bị bệnh nặng hoặc vừa phun thuốc bảo vệ thực vật: có nguy cơ mang mầm bệnh, tồn dư thuốc vào phân.
• Cỏ dại đã có hạt già: hạt có thể sống sót và mọc lại khi bón ra vườn.
• Đặt thùng ủ dưới nắng gắt hoặc chỗ mưa dột: làm đống ủ quá khô hoặc úng nước.

Cách dùng phân ủ Trichoderma cho cây trồng

Phân ủ xong có thể dùng cho hầu hết các loại cây trong vườn:

• Rau màu: trộn đều với đất khi lên luống, hoặc rải mỏng quanh gốc rồi xới nhẹ.
• Cây ăn trái: rải theo hình chiếu tán cây, xới nhẹ lấp đất mỏng, tưới ẩm. Không đổ dồn sát gốc.
• Cây chậu, hoa kiểng: trộn với đất và xơ dừa làm giá thể.

Bà con có thể kết hợp phân ủ với các loại phân hữu cơ khác như phân trùn quế nguyên chất để đất thêm tơi xốp, giàu dinh dưỡng. Với vườn sầu riêng, bà con tham khảo thêm bài tuyệt chiêu biến rác thành tiền cho vườn sầu riêng.

Sau khi bón phân ủ, bà con không nên tưới thuốc trừ nấm hóa học ngay vào gốc, vì sẽ diệt luôn nấm Trichoderma có ích trong phân.

Câu hỏi thường gặp

Chúc bà con thành công với mẻ phân đầu tiên và có những mùa màng bội thu! Có thắc mắc gì trong quá trình ủ phân bón từ rác thải hữu cơ, bà con cứ để lại bình luận, Gặt sẽ cùng bàn.

Gặt – Đồng hành cùng nhà nông.