Phân Trùn Quế Nguyên Chất: Tác Dụng Tuyệt Vời Đối Với Việc Cải Tạo Đất Vườn Mới

Với người làm vườn, cái khổ nhất không phải là thiếu giống tốt, mà là gặp phải cái nền đất “nghèo”: đất mới quy hoạch thường bị nén chặt, khô cằn hoặc dính đầy vôi vữa, xà bần. Để biến đất cứng thành đất tơi, giúp cây bén rễ nhanh, phân trùn quế nguyên chất chính là lựa chọn “đáng đồng tiền bát gạo” nhất.

Bài này Gặt gom lại cho bà con: vì sao đất mới khó trồng, phân trùn quế giúp được gì, bón bao nhiêu, bón lúc nào, cách chọn phân thật và những sai lầm hay gặp. Bà con đọc xong là ra vườn làm được ngay.

Phân trùn quế là gì?

Phân trùn quế là chất thải của con trùn quế (tên khoa học Perionyx excavatus), một loài giun đất nhỏ, màu nâu đỏ, ăn phân chuồng, rơm rạ, rác hữu cơ. Thức ăn đi qua ruột trùn được nghiền nhỏ và trộn với chất nhầy, vi sinh vật, nên phân ra có dạng hạt tơi, mịn như bột cà phê.

Gọi là “nguyên chất” khi phân chỉ gồm phân trùn và một ít kén trùn, không trộn thêm đất, cát, mùn cưa để tăng ký. Phân trùn quế nguyên chất đã được trùn “tiêu hóa” sẵn nên không cần ủ thêm, bón vào là cây dùng được, không lo nóng rễ như phân chuồng tươi.

Tại sao đất vườn mới lại “khó chiều”?

Đất mới làm thường rơi vào hai cảnh:

• Đất bỏ hoang lâu ngày: bị nắng nung, mưa rửa trôi hết màu mỡ, đất trơ ra toàn sỏi cát, chẳng còn vi sinh vật nào sống nổi.
• Đất công trình, đổ nền: đất bị xe máy cày xới, nén chặt cứng như đá, nước tưới không thấm, rễ cây thì không đâm xuống nổi.

Nếu cứ thế mà đặt cây xuống, nhẹ thì cây dậm chân tại chỗ, nặng thì vàng lá rồi chết dần vì “ngộp thở”. Rễ cây cần ba thứ: không khí, nước và thức ăn. Đất chặt thì thiếu không khí, đất cát thì không giữ nước, đất nghèo vi sinh thì thức ăn có cũng khó tiêu.

Trước khi bón, bà con nên xem kỹ đất nhà mình thuộc loại nào. Cách kiểm tra đơn giản bằng mắt và tay, Gặt có hướng dẫn trong bài 3 bước kiểm tra đất trước khi trồng, áp dụng được cho nhiều loại cây chứ không riêng sầu riêng.

Tác dụng của phân trùn quế với đất vườn mới

Nhiều người ví phân trùn quế như “thịt nạc” của các loại phân hữu cơ vì nó lành tính và hiệu quả. Cụ thể có bốn cái lợi lớn.

Làm đất tơi xốp, “dễ thở” hơn

Trong phân trùn có chất nhầy tự nhiên và kén trùn. Khi trộn vào đất, nó giúp phá vỡ những mảng đất sét cứng đầu, tạo ra những khe hở nhỏ cho không khí và nước lưu thông. Đất sẽ trở nên “phồng” hơn, giữ ẩm tốt nhưng không gây úng.

Đánh thức hệ vi sinh vật dưới đất

Đất mới vốn “nghèo” vi sinh. Phân trùn quế cung cấp sẵn một đội ngũ “thợ cày” tí hon là vi khuẩn có lợi. Chúng giúp phân giải những chất khó tiêu trong đất thành dinh dưỡng dễ hấp thu cho cây, giúp bộ rễ non không bị “đói”.

Giảm phèn, ổn định đất

Phân trùn quế rất “mát”, độ pH gần trung tính. Nó giúp đệm lại đất bị dính vôi vữa công trình hoặc đất nhiễm phèn, để cây không bị xót rễ hay cháy lá non khi mới trồng. Đất phèn nặng vẫn cần bón vôi và rửa phèn đúng cách; phân trùn là phần hỗ trợ, không thay được các biện pháp đó.

Hỗ trợ ngừa bệnh thối rễ

Trong loại phân này có những nấm, vi khuẩn đối kháng tự nhiên. Nó giống như một lớp màng bảo vệ, giúp cây con chống chọi tốt hơn với các loại nấm bệnh hay gây lở cổ rễ ở vùng đất chưa sạch mầm bệnh. Muốn chắc hơn, bà con có thể kết hợp với nấm Trichoderma như trong bài tự ủ phân hữu cơ bằng Trichoderma.

Cách bón phân trùn quế cho vườn mới

Để tiết kiệm mà hiệu quả nhất, bà con làm theo bảng sau. Đây là mức Gặt giữ từ kinh nghiệm bà con chia sẻ; đất càng xấu thì dùng mức cao.

Các bước bón lót cho cả khu vườn

• Dọn sạch xà bần, gạch vụn, rễ cỏ tranh trên mặt đất.
• Cuốc hoặc xới cho đất bể cục. Diện tích rộng có thể dùng máy cày mini xới đất cho đỡ công.
• Rải đều phân trùn quế lên mặt, xới trộn lại với lớp đất mặt.
• Tưới ẩm, để đất “nghỉ” vài hôm cho vi sinh hoạt động rồi mới trồng.

Các bước trộn đất đổ hố

• Đào hố, phơi đất đào lên vài ngày nếu đất ẩm, chua.
• Trộn đất với phân trùn quế theo tỷ lệ 1:3, thêm tro trấu, xơ dừa cho tơi.
• Lấp hỗn hợp vào hố, đặt cây, nén nhẹ quanh bầu, tưới đẫm.
• Phủ rơm hoặc lá khô quanh gốc để giữ ẩm cho lớp phân.

Dưỡng cây trong những tháng đầu

Khi cây đã ra đợt lá mới, rải một lớp phân trùn quế mỏng quanh gốc, cách gốc một khoảng nhỏ, rồi tưới nhẹ. Có thể lặp lại theo từng đợt lá. Cây lớn cần nhiều dinh dưỡng hơn thì kết hợp thêm phân khác theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật.

Cách nhận biết phân trùn quế nguyên chất để không mất tiền oan

Ra đại lý, bà con cứ nhớ mấy đặc điểm này để chọn được phân nguyên chất:

• Cầm thấy mát tay: phân đủ độ ẩm, không khô rang như tro, cũng không ướt nhẹp.
• Màu đen kịt hoặc nâu đậm: nhìn kỹ thấy mịn đều, không lẫn cát hay rác vụn.
• Mùi đất đặc trưng: phân trùn chuẩn không có mùi hôi thối, vì trùn đã tiêu hóa sạch chất hữu cơ rồi.
• Bao bì rõ ràng: có tên, địa chỉ nơi sản xuất, thành phần ghi trên bao.

Mẹo thêm: bốc một nắm thả vào ly nước. Phân pha nhiều đất cát thường lắng một lớp cát dưới đáy. Các cách soi bằng mắt khác, bà con xem trong bài phân biệt phân bón giả bằng mắt thường.

Sai lầm thường gặp khi dùng phân trùn quế

• Rải trên mặt rồi để nắng: phân khô, vi sinh chết bớt. Nên lấp đất mỏng hoặc phủ rơm sau khi rải.
• Nghĩ bón càng nhiều càng tốt: phân lành nhưng tiền thì có hạn. Bón đúng mức trong bảng là đủ cho đất mới.
• Chỉ dựa vào phân trùn quế: đây là phân cải tạo đất, hàm lượng đạm, lân, kali không cao. Cây đang nuôi trái vẫn cần bổ sung phân khác.
• Trộn chung với vôi bột rồi bón ngay: vôi làm hại vi sinh. Bón vôi trước, chờ một thời gian rồi mới bón phân hữu cơ.
• Cất phân nơi nắng, mưa: nên để bao phân chỗ râm mát, kín gió, giữ độ ẩm tự nhiên.

Phân trùn quế và các loại phân hữu cơ khác

Nhiều bà con hỏi nên chọn phân trùn hay phân chuồng. Gặt tóm lại sự khác nhau để bà con dễ cân nhắc.

Với đất bạc màu diện rộng, bà con có thể phối hợp nhiều loại phân hữu cơ như cách Gặt viết trong bài cải tạo đất bạc màu bằng phân hữu cơ vi sinh.

Cải tạo đất là chuyện đường dài, nhưng nếu bắt đầu bằng phân trùn quế, bà con sẽ đỡ được rất nhiều công chăm sóc sau này. Đất có khỏe thì cây mới bền, mùa màng mới mong bội thu. Xem thêm các bài khác ở chuyên mục Phân bón. Chúc bà con sớm có một khu vườn xanh tốt như ý!

Gặt – Đồng hành cùng nhà nông.