Danh Sách Tiêu Chuẩn Phân Bón Và Thuốc BVTV Được Phép Dùng Trong Trồng Trọt Hữu Cơ

Chào bà con mình nhé! Tôi là Gặt, rất vui được đồng hành cùng bà con trong hành trình làm nông tử tế và bền vững.

Làm nông nghiệp hữu cơ (organic), cái khó nhất không phải là kỹ thuật, mà là cái “tâm” và sự “kỹ tính” trong khâu chọn vật tư. Không phải cứ ghi “sinh học” hay “tự nhiên” là được phép dùng đâu bà con ạ. Để tránh bị đánh rớt chứng nhận hoặc ảnh hưởng đến chất lượng đất, bà con cần nắm rõ danh sách phân bón và thuốc BVTV “được bật đèn xanh” và những thứ bị “cấm cửa”.

Dưới đây là bài viết chi tiết Gặt tổng hợp lại, chia theo từng nhóm, có bảng so sánh và phần hỏi đáp để bà con dễ theo dõi, dễ áp dụng ngay tại vườn nhà.

Vì sao phải chọn đúng phân bón và thuốc BVTV khi làm hữu cơ?

Làm hữu cơ là nói “Không” hoàn toàn với hóa chất tổng hợp. Tuy nhiên, cây trồng vẫn cần ăn, vẫn gặp sâu bệnh. Cái khác là chúng ta nuôi đất để đất nuôi cây, và kiểm soát sâu bệnh bằng thiên địch, vi sinh vật có ích, thảo mộc thay vì “đánh” bằng thuốc hóa học.

Ở Việt Nam, sản xuất nông nghiệp hữu cơ được quy định trong Nghị định 109/2018/NĐ-CP và bộ tiêu chuẩn TCVN 11041, trong đó có phần riêng cho trồng trọt hữu cơ. Các tiêu chuẩn quốc tế như của Mỹ (USDA), châu Âu (EU) hay Nhật (JAS) cũng có danh mục vật tư được phép riêng. Nguyên tắc chung giữa các tiêu chuẩn khá giống nhau, nhưng chi tiết từng chất có thể khác. Vì vậy, bà con định bán cho thị trường nào thì phải bám tiêu chuẩn của thị trường đó.

Chỉ một lần dùng nhầm phân hóa học hay thuốc cỏ là vườn có thể bị loại khỏi chứng nhận, phải làm lại thời gian chuyển đổi từ đầu. Công sức mấy năm coi như đổ sông đổ biển. Nếu bà con đang chuẩn bị chuyển đổi, có thể đọc thêm quy trình chuyển đổi vườn trái cây sang mô hình hữu cơ đạt tiêu chuẩn quốc tế.

1. Nhóm phân bón được phép sử dụng

Trong danh sách phân bón và thuốc BVTV hữu cơ, phân bón là phần bà con dùng nhiều nhất, nên cần chọn kỹ ngay từ đầu.

Nguyên tắc chung: ưu tiên các nguồn hữu cơ tại chỗ và các khoáng chất tự nhiên chưa qua xử lý hóa học. Càng tự làm được ở vườn, càng dễ kiểm soát nguồn gốc.

• Phân chuồng ủ hoai: phân bò, gà, heo… nhưng phải được ủ nóng (compost) để diệt mầm bệnh và hạt cỏ dại. Lưu ý: không dùng phân từ các trang trại chăn nuôi công nghiệp có sử dụng quá nhiều kháng sinh và thức ăn tăng trọng.
• Phân xanh và phụ phẩm thực vật: thân cây đậu, rơm rạ, vỏ cà phê, bã đậu nành… băm nhỏ cày vùi hoặc ủ mục.
• Phân hữu cơ vi sinh: các loại phân có chứa nấm đối kháng như Trichoderma, vi khuẩn phân giải lân, vi khuẩn cố định đạm.
• Khoáng chất tự nhiên: bột đá vôi, lân nung chảy (dạng thô), vỏ trứng, tro củi (không lẫn tạp chất nhựa, sắt).
• Phân bón lá hữu cơ: dịch trùn quế, dịch đạm cá, nước vo gạo… tự ủ bằng men vi sinh.

Mẹo dùng phân hữu cơ cho hiệu quả

Phân hữu cơ nhả dinh dưỡng chậm hơn phân hóa học, nên bà con phải bón sớm, bón đều và bón kết hợp. Một nền tốt là phân chuồng ủ hoai trộn nấm Trichoderma, bón lót trước vụ; trong vụ bổ sung thêm phân bón lá hữu cơ khi cây ra đọt, ra hoa. Đất bạc màu thì nên kiên trì vài vụ, bà con tham khảo cách cải tạo đất bạc màu bằng phân hữu cơ vi sinh.

Muốn tiết kiệm, bà con hoàn toàn có thể tự làm phân tại nhà từ rác bếp, lá cây, rơm rạ. Gặt đã có bài hướng dẫn chi tiết tự ủ phân bón từ rác thải hữu cơ bằng chế phẩm Trichoderma. Phân trùn quế cũng là lựa chọn rất hợp cho vườn mới, xem thêm bài phân trùn quế nguyên chất.

Khi mua phân hữu cơ thương mại, bà con nhớ kiểm tra nhãn: thành phần có lẫn đạm, kali tổng hợp hay không, có giấy chứng nhận được phép dùng cho sản xuất hữu cơ hay không. Nhiều loại ghi “hữu cơ khoáng” thực chất đã trộn phân hóa học, không dùng được cho vườn hữu cơ.

2. Nhóm thuốc BVTV được phép sử dụng

Phần thứ hai của danh sách phân bón và thuốc BVTV là các loại thuốc phòng trừ sâu bệnh.

Trong hữu cơ, chúng ta không gọi là “diệt” mà là “kiểm soát”. Các loại thuốc được dùng thường có nguồn gốc sinh học hoặc thảo mộc, phân hủy nhanh, ít ảnh hưởng thiên địch.

Chế phẩm sinh học (nấm, vi khuẩn có ích)

• Nấm xanh (Metarhizium), nấm trắng (Beauveria): dùng cho rầy, rệp, bọ cánh cứng.
• Vi khuẩn Bt (Bacillus thuringiensis): chuyên trị các loại sâu ăn lá, sâu xanh.
• Nấm Trichoderma: ngoài làm phân, còn giúp đối kháng nấm bệnh vùng rễ như thối rễ, chết cây con.

Chiết xuất thảo mộc

• Dịch chiết neem (cây sầu đâu): xua đuổi và ức chế sinh sản của nhiều loại sâu hại.
• Dịch gừng, ớt, tỏi: dùng để xua đuổi côn trùng nhờ mùi vị cay nồng.

Hoạt chất tự nhiên khác

• Lưu huỳnh và đồng: được phép dùng trong mức độ kiểm soát để trị nấm, với lượng rất hạn chế theo quy định của từng tiêu chuẩn. Đồng tích lũy trong đất nên càng dùng ít càng tốt.
• Xà phòng nông nghiệp: dùng để rửa trôi rệp và nhện đỏ.
• Bẫy và biện pháp vật lý: bẫy dính màu vàng, bẫy pheromone, lưới chắn côn trùng, bao trái. Đây là “thuốc” rẻ và an toàn nhất.

Danh mục cụ thể từng loại chế phẩm, cách pha và cách phun, bà con xem thêm bài danh mục các loại thuốc trừ sâu sinh học an toàn cho vườn rau hữu cơ. Lưu ý: dù là thuốc sinh học, sản phẩm thương mại vẫn phải nằm trong danh mục được phép lưu hành và được tổ chức chứng nhận chấp nhận.

3. Những thứ tuyệt đối “cấm cửa”

Bên cạnh phân bón và thuốc BVTV được phép, bà con phải thuộc lòng danh sách cấm. Bà con tuyệt đối không được chạm tay vào những thứ này nếu muốn giữ vườn hữu cơ:

• Phân hóa học: đạm (Ure), Kali đỏ, NPK tổng hợp…
• Thuốc diệt cỏ: các loại thuốc cỏ cháy, cỏ lưu dẫn.
• Thuốc trừ sâu hóa học: các hoạt chất gốc lân hữu cơ, cúc tổng hợp (Pyrethroid).
• Hormone tăng trưởng tổng hợp: các loại kích ra hoa, đậu quả hóa học.
• Giống biến đổi gen và vật tư xử lý hóa chất: hạt giống tẩm thuốc hóa học, giá thể có chất kích thích tổng hợp.

Bảng so sánh nhanh: được dùng và không được dùng

Cách kiểm tra một sản phẩm có được dùng cho hữu cơ hay không

Mua phân bón và thuốc BVTV cho vườn hữu cơ cần cẩn thận. Ngoài chợ bây giờ sản phẩm nào cũng ghi “sinh học”, “organic”, “thảo mộc”. Để khỏi mua nhầm, bà con làm theo mấy bước sau:

1. Đọc kỹ thành phần trên nhãn: nếu có Ure, kali clorua, các hoạt chất hóa học tổng hợp là loại ngay.
2. Tìm dấu chứng nhận: sản phẩm được tổ chức chứng nhận hữu cơ chấp nhận thường có ghi rõ trên bao bì hoặc giấy tờ kèm theo.
3. Hỏi tổ chức chứng nhận trước khi dùng: gửi tên sản phẩm, nhãn, thành phần để họ xác nhận. Hỏi trước bao giờ cũng rẻ hơn bị đánh rớt sau.
4. Cảnh giác hàng giả: phân giả, phân kém chất lượng rất nhiều, bà con xem cách phân biệt nhanh phân bón giả.
5. Giữ hóa đơn và nhãn: mọi vật tư mua về đều giữ lại hóa đơn, chụp ảnh nhãn để kẹp vào hồ sơ.

Ghi chép nhật ký đầu vào: chìa khóa giữ chứng nhận

Làm hữu cơ thì “làm đúng” thôi chưa đủ, mà còn phải “chứng minh được là làm đúng”. Đơn vị chứng nhận sẽ kiểm tra sổ nhật ký sản xuất, đặc biệt phần ghi phân bón và thuốc BVTV đã dùng: ngày bón, loại phân, nguồn gốc, lượng dùng; ngày phun, loại chế phẩm, đối tượng sâu bệnh. Sổ càng rõ ràng, việc đánh giá càng thuận lợi.

Bà con nên ghi ngay trong ngày, đừng để dồn cuối tháng mới nhớ lại. Nếu vườn sát ruộng người khác phun thuốc hóa học, cần làm vùng đệm (hàng rào cây xanh, mương nước) và ghi rõ trong hồ sơ để hạn chế thuốc bay sang.

Những sai lầm thường gặp khi chọn phân bón và thuốc BVTV hữu cơ

• Tin chữ “sinh học” trên bao bì: nhiều sản phẩm chỉ có một phần vi sinh, phần còn lại là phân hóa học.
• Bón phân chuồng tươi: vừa mang mầm bệnh, hạt cỏ, vừa làm nóng rễ, lại không đạt yêu cầu ủ hoai của tiêu chuẩn.
• Lạm dụng đồng, lưu huỳnh: tuy được phép nhưng dùng nhiều sẽ tích lũy trong đất, hại vi sinh vật có ích.
• Phun dịch thảo mộc quá đặc: dễ gây cháy lá, nhất là phun lúc trời nắng gắt. Nên thử trên vài cây trước.
• Bỏ qua phòng bệnh: hữu cơ mạnh ở phòng hơn trị. Chờ sâu bệnh bùng phát mới xử lý thì thuốc sinh học khó cứu kịp.

Hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp bà con mình tự tin hơn khi chọn mua hoặc tự chế biến phân bón và thuốc BVTV cho vườn nhà. Làm hữu cơ tuy có vất vả, đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng khâu chọn phân, chọn thuốc, nhưng thành quả nhận lại chính là sức khỏe của gia đình và giá trị nông sản bền vững trên thị trường.

Chúc bà con có những mùa vụ bội thu, đất đai ngày càng màu mỡ và sạch bóng dấu vết hóa chất. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về cách ủ phân hay phối trộn chế phẩm sinh học, bà con cứ để lại lời nhắn, Gặt luôn sẵn sàng tư vấn tận tình!

Gặt – Đồng hành cùng nhà nông.