Kỹ Thuật Xây Chuồng Nuôi Dê Sàn Lưới Sạch Sẽ, Thoáng Mát Chống Bệnh

Chào bà con chăn nuôi! Nuôi dê giờ không chỉ là “thả rông” hay “buộc dây” nữa, mà đã chuyển dần sang hướng nuôi nhốt, thâm canh. Một trong những yếu tố quyết định tới 70% thành công chính là cái chuồng nuôi dê. Chuồng tốt thì dê ăn ngon, ngủ yên, ít bệnh. Chuồng ẩm, bí thì tiền thuốc tốn hơn tiền cám.

Hôm nay Gặt chia sẻ với bà con kỹ thuật làm chuồng nuôi dê sàn lưới, một cách làm giúp dê nhanh lớn, ít bệnh tật mà lại nhàn công dọn dẹp. Bà con đọc từ chọn đất, chọn hướng tới làm sàn, mái, máng ăn và cách giữ chuồng sạch hằng ngày.

Vì sao chuồng nuôi dê sàn lưới giúp đàn dê ít bệnh?

Dê là con vật ưa khô ráo, sợ ẩm ướt. Ngoài tự nhiên, dê thích leo lên gò cao, mỏm đá để nằm. Khi bị nhốt trên nền đất ẩm, dê dễ mắc bệnh đường hô hấp như ho, viêm phổi, và bệnh ở chân như thối móng. Phân và nước tiểu đọng lại còn sinh khí hôi, ruồi muỗi và mầm bệnh ký sinh trùng.

Chuồng nuôi dê sàn lưới giải quyết đúng chỗ đau đó. Sàn được nâng cao khỏi mặt đất, phân và nước tiểu lọt ngay xuống dưới, mặt sàn lúc nào cũng khô. Gió lưu thông cả trên lẫn dưới sàn nên chuồng mát về mùa hè, ít mùi. Bà con chỉ cần quét gầm sàn, không phải xúc phân trong chuồng như kiểu nuôi nền đất.

Về lâu dài, chuồng sạch còn giúp bà con gom phân dê dễ dàng. Phân dê khô, ít mùi, đem ủ hoai là loại phân hữu cơ rất quý để bón cây. Bà con có thể xem cách tự ủ phân hữu cơ bằng chế phẩm Trichoderma để tận dụng nguồn phân này.

Bước 1: Chọn vị trí và hướng chuồng nuôi dê

Vị trí là cái gốc. Chọn sai chỗ thì làm chuồng đẹp mấy cũng bị ẩm. Bà con nên chọn vùng đất cao ráo, không bị ngập úng khi mưa lớn, thoát nước tốt. Tránh làm chuồng sát ao tù, chỗ trũng hoặc dưới tán cây rậm che hết nắng.

• Hướng chuồng: tốt nhất là hướng Đông Nam hoặc Nam. Hướng này giúp chuồng đón được nắng buổi sáng để diệt khuẩn, hứng gió mát, đồng thời tránh gió lùa độc hại từ phía Bắc vào mùa lạnh.
• Khoảng cách: đặt chuồng cách nhà ở và giếng nước một quãng vừa đủ để mùi hôi không bay vào nhà, nước thải không ngấm vào nguồn nước sinh hoạt.
• Lối đi: có đường cho xe chở cỏ, chở phân ra vào thuận tiện. Gần bãi cỏ hoặc ruộng cỏ trồng thì càng đỡ công.
• Bóng mát: trồng cây xanh xung quanh nhưng cách xa mái chuồng để có bóng râm mà không làm chuồng ẩm thấp.

Bước 2: Thiết kế sàn lưới, “trái tim” của chuồng nuôi dê

Thay vì dùng sàn gỗ thưa truyền thống dễ mục và đọng phân, sàn lưới (lưới mắt cáo nhựa hoặc lưới sắt bọc nhựa) đang được nhiều hộ chọn. Bên dưới lưới là hệ khung đỡ bằng gỗ, tre già hoặc sắt hộp, chia ô đủ dày để dê nhảy lên không bị võng sàn.

Độ cao sàn

Sàn chuồng nuôi dê nên cách mặt đất từ 0,8 m đến 1,2 m. Khoảng cách này đủ để gió lùa qua gầm làm khô phân, đồng thời giúp bà con dễ khom người quét dọn bên dưới. Nền gầm sàn nên láng xi măng hoặc nện chặt, dốc nhẹ về một phía có rãnh thoát nước tiểu.

Mắt lưới

Chọn loại lưới có lỗ vừa phải, khoảng 1,5 cm đến 2 cm. Lỗ quá to thì dê, nhất là dê con, dễ bị kẹt móng, gãy chân. Lỗ quá nhỏ thì phân không lọt được xuống dưới, đọng lại trên mặt sàn. Lưới phải căng phẳng, buộc chắc vào khung, không để mép sắc hoặc đầu dây thép chĩa lên làm xước chân dê.

Ưu điểm của sàn lưới

• Phân và nước tiểu thoát xuống ngay, bề mặt sàn luôn khô ráo.
• Giảm mạnh các bệnh về phổi và thối móng do ẩm ướt.
• Lưới nhựa không mục như gỗ, dễ cọ rửa, dễ thay từng tấm khi hỏng.
• Dê nằm trên sàn mát hơn, nhất là những ngày nắng nóng.

Bước 3: Mái che và vách ngăn chuồng

Mái và vách quyết định chuồng nuôi dê có mát và thoáng hay không. Dê chịu nóng khá nhưng rất sợ mưa tạt và gió lùa.

• Mái: nên làm mái cao, có độ dốc để thoát nước mưa tốt. Bà con có thể dùng lá cọ (mát nhất) hoặc tôn kẽm có lớp cách nhiệt để tránh dê bị sốc nhiệt vào mùa hè. Mái nên đua ra ngoài vách một khoảng để mưa không hắt vào sàn.
• Vách: làm bằng các thanh gỗ hoặc sắt thưa để gió lưu thông. Đừng xây tường gạch kín mít, dê sẽ rất bí bách và dễ sinh bệnh.
• Che chắn mùa lạnh: chuẩn bị sẵn bạt hoặc rèm cuốn ở phía hướng gió bấc, đêm lạnh thì thả xuống, ngày nắng thì cuộn lên.

Chia ô trong chuồng nuôi dê

Bên trong chuồng nên chia ô riêng theo từng nhóm: dê đực giống, dê cái chửa và nuôi con, dê con sau cai sữa, dê vỗ béo. Nhốt riêng giúp dê đực không húc phá dê cái chửa, dê con không bị tranh ăn. Nên có thêm một ô cách ly ở cuối chuồng cho dê mới mua về hoặc dê ốm. Mật độ nhốt trong mỗi ô bà con nên hỏi cán bộ khuyến nông địa phương theo giống dê và tuổi dê, tránh nhốt quá chật.

Bước 4: Hệ thống máng ăn, máng uống

Dê là con vật kén ăn, thức ăn đã bị giẫm lên, dính phân là dê bỏ. Vì vậy, bà con nên thiết kế máng ăn dọc theo hành lang bên ngoài chuồng để dê thò đầu qua khe vách ra ăn. Cách này giúp thức ăn không bị giẫm bẩn, vừa sạch sẽ lại vừa dễ bổ sung thức ăn mà không cần vào tận bên trong.

• Máng cỏ: có thể làm dạng giá treo hoặc máng gỗ, đặt cao ngang tầm cổ dê để dê không trèo vào.
• Máng tinh: máng nhỏ riêng cho cám, bã, củ quả, rửa sạch sau mỗi bữa để thức ăn thừa không chua, mốc.
• Máng uống: luôn có nước sạch. Đặt máng nước ở chỗ dê không đi vệ sinh vào được, thay nước hằng ngày.
• Muối khoáng: treo tảng đá liếm trong chuồng để dê tự bổ sung khoáng.

Nhà nào nuôi đông, cắt cỏ nhiều có thể tham khảo kinh nghiệm chọn máy băm cỏ đa năng, cỏ băm nhỏ dê ăn ít rơi vãi hơn. Mùa khô thiếu cỏ thì bà con học cách ủ cỏ voi chua dự trữ thức ăn, cách làm cho bò cũng áp dụng được cho dê.

Bước 5: Vệ sinh và giữ chuồng nuôi dê sạch hằng ngày

Chuồng tốt mà không giữ vệ sinh thì cũng như không. Bà con nên tập thành nếp làm việc theo ngày, theo tuần.

• Hằng ngày: quét phân dưới gầm sàn, dọn thức ăn thừa trong máng, thay nước uống.
• Hằng tuần: cọ rửa máng ăn, máng uống; kiểm tra lưới sàn có chỗ rách, võng hay không để sửa ngay.
• Định kỳ: rắc vôi bột dưới gầm sàn, phun thuốc sát trùng chuồng theo nhãn thuốc hoặc hướng dẫn cán bộ thú y.
• Trước khi nhập đàn mới: để trống chuồng, vệ sinh và sát trùng kỹ rồi mới thả dê vào.

Cùng với chuồng sạch, bà con nhớ làm đủ lịch tiêm phòng cho dê theo hướng dẫn của trạm thú y. Những bệnh hay gặp ở gia súc nhai lại mùa mưa ẩm, bà con xem thêm bài phòng bệnh cho bò mùa ẩm ướt để nhận biết sớm. Muốn hiểu thêm về tập tính và đặc điểm sinh học của dê, bà con đọc trang Dê nhà trên Wikipedia tiếng Việt.

Sai lầm thường gặp khi làm chuồng nuôi dê

• Làm chuồng ở chỗ trũng: mưa xuống nước đọng dưới gầm sàn, chuồng lúc nào cũng ẩm, mùi hôi bốc lên.
• Sàn quá thấp: gầm thấp thì gió không lùa được, phân không khô, bà con lại khó quét dọn.
• Chọn lưới sai cỡ: lỗ to làm dê con kẹt chân, lỗ nhỏ làm phân đọng trên sàn, mất hết cái lợi của sàn lưới.
• Xây tường kín: chuồng bí, nóng, khí hôi tích lại gây bệnh hô hấp.
• Mái tôn không cách nhiệt: trưa hè dưới mái nóng hầm hập, dê thở dốc, bỏ ăn.
• Đặt máng trong chuồng: dê giẫm, ỉa vào thức ăn, vừa phí vừa dễ nhiễm giun sán.
• Nhốt chung mọi lứa tuổi: dê đực húc dê chửa, dê lớn tranh ăn của dê nhỏ.

“Đầu tư cái chuồng là đầu tư cho tương lai”. Một chiếc chuồng nuôi dê sàn lưới thoáng mát không chỉ giúp dê ăn ngon ngủ kỹ, tăng trọng nhanh mà còn giúp bà con tiết kiệm được bộn tiền thuốc men. Bà con xem thêm nhiều bài về trâu, bò, dê, lợn trong chuyên mục Gia súc của Gặt. Chúc bà con sớm có một trang trại dê ưng ý và thu nhập bền vững!

Gặt – Đồng hành cùng nhà nông.