Xử Lý Ngay Bệnh Nấm Da, Lở Mồm Long Móng Trên Đàn Bò Khi Mùa Ẩm Ướt

Chào bà con mình nhé! Gặt hôm nay cùng bà con ngồi lại nói về cái chuyện “khổ lắm nói mãi” mỗi khi trời chuyển mùa nồm ẩm, mưa dầm: bệnh nấm da và bệnh lở mồm long móng trên con bò.

Mùa này chuồng trại lúc nào cũng sũng nước, hôi hám, là lúc mầm bệnh “quậy” đàn bò dữ nhất. Bò mà đau chân, loét miệng thì chỉ có đứng nhìn nó gầy sọp đi, xót ruột lắm. Bà con đọc kỹ mấy cách dưới đây để giữ cái cần câu cơm của nhà mình nhé!

Vì sao mùa ẩm ướt bò dễ bị nấm da và lở mồm long móng?

Khi trời mưa dầm, nền chuồng ướt, phân và nước tiểu không khô được. Móng bò ngâm nước lâu sẽ mềm ra, dễ nứt, dễ trầy. Chỉ cần một vết xước nhỏ ở kẽ móng là mầm bệnh có đường chui vào.

Độ ẩm cao cũng là điều kiện nấm mốc sinh sôi trên da, trên vách chuồng, trong rơm ủ ướt. Bò đứng nằm sát nhau, cọ người vào nhau, nên một con bị là cả đàn dễ bị theo.

Riêng bệnh lở mồm long móng thì do virus gây ra. Virus này lây qua nước dãi, phân, sữa, qua dụng cụ, xe cộ, giày dép của người đi từ vùng có dịch về, thậm chí bay theo gió ở khoảng cách gần. Mùa ẩm, virus sống lâu hơn ngoài môi trường, nên nguy cơ bùng dịch cao hơn hẳn mùa khô. Bà con muốn đọc thêm về đặc điểm của bệnh có thể xem trang bệnh lở mồm long móng trên Wikipedia tiếng Việt.

Phần 1: Bệnh nấm da – bò “ghẻ lở”, ngứa ngáy, mất giá

Cái bệnh này tuy không làm bò chết ngay, nhưng nó làm bò ngứa không yên, ăn uống kém hẳn. Mà sau này bán, thương lái nhìn bộ da sần sùi là họ ép giá dữ lắm.

Nhận biết bò bị nấm da

• Trên mình bò nổi lên những vòng tròn trắng xám như đồng tiền, lông rụng thành mảng, da tróc vảy.
• Thường bị trước ở quanh mắt, cổ, đầu rồi lan ra lưng, bụng.
• Bò hay cọ người vào cột chuồng, vách chuồng vì ngứa.
• Bê non và bò gầy yếu thường bị nặng hơn bò trưởng thành khỏe mạnh.

Xử lý nhanh bệnh nấm da

• Nhốt riêng: thấy con nào bị là phải tách ra ngay, chứ để nó cọ người vào con khác là cả đàn bị “lây chùm” luôn.
• Vệ sinh: dùng bàn chải hơi cứng kỳ sạch mấy cái vảy trắng đi. Nhớ đeo bao tay, vì nấm da bò có thể lây sang người.
• Bôi thuốc: dùng thuốc đỏ (Iodine) hoặc thuốc mỡ trị nấm dành cho gia súc bôi lên vùng da bệnh, liều và số lần bôi theo nhãn thuốc. Bị nặng thì mời bác sĩ thú y tới khám và tiêm thuốc theo chỉ định.
• Xử lý chỗ cọ: cột chuồng, vách chuồng, bàn chải dùng xong phải rửa và sát trùng, vì bào tử nấm bám ở đó rất lâu.

Phần 2: Lở mồm long móng – coi chừng mất trắng

Cái này mới nguy hiểm nè. Bệnh lở mồm long móng lây nhanh như gió, bò sốt đùng đùng là bà con phải cuống chân lên ngay. Bò trưởng thành ít khi chết, nhưng sụt cân nhanh, bò sữa mất sữa, bê non có thể chết đột ngột. Thiệt hại lớn nhất là cả đàn ngừng lớn trong nhiều tuần.

Dấu hiệu nhận biết bò bị lở mồm long móng

• Bò sốt cao, ủ rũ, bỏ ăn đột ngột.
• Chảy nước dãi ròng ròng, có bọt như bọt xà phòng, hay tặc lưỡi, nhai trệu trạo.
• Trong miệng, lợi, lưỡi nổi mụn nước, vỡ ra thành vết loét đỏ, bò không ăn được cỏ.
• Kẽ móng, vành móng sưng đỏ, có mụn nước rồi loét; bò đi cà nhắc hoặc chỉ nằm một chỗ.
• Bò cái có thể nổi mụn ở bầu vú, núm vú.

Phân biệt nhanh nấm da và lở mồm long móng

Xử lý khi bò bị lở mồm long móng

• Báo thú y: đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, bà con báo ngay cho thú y xã hoặc trưởng thôn để được hướng dẫn, không tự ý bán chạy bò bệnh, không giết mổ, không vứt xác ra sông suối.
• Rửa vết thương: đừng dùng thuốc gì quá mạnh ngay. Bà con lấy nước muối sinh lý, hoặc dân dã hơn là nước chanh, nước khế chua rửa sạch chỗ loét ở miệng và chân cho bò.
• Bôi thuốc màu: ra tiệm thuốc thú y mua lọ xanh Methylen bôi vào chân, miệng cho sát khuẩn và mau khô vết thương.
• Bồi bổ: bò đau không ăn được cỏ cứng, bà con chịu khó nấu cháo loãng, thái cỏ thật nhỏ hoặc cho ăn lá mít, chuối chín… pha thêm chút Vitamin C vào nước uống cho nó hồi sức.
• Chống nhiễm trùng kế phát: vết loét dễ bị vi khuẩn tấn công, ruồi nhặng đẻ trứng. Việc dùng kháng sinh phải theo chỉ định của cán bộ thú y, không tự tiêm.

Phần 3: Cách ly và sát trùng khi trong xóm có lở mồm long móng

Khi nghe tin trong xóm, trong xã có bò bị lở mồm long móng, bà con đừng chủ quan “nhà mình chưa sao”. Virus đi theo người, theo xe, theo cỏ cắt từ ruộng khác về. Mấy việc sau làm được ngay:

• Đóng cửa chuồng với người lạ, thương lái; ai vào phải thay dép, rửa tay.
• Rải vôi bột ở cổng, lối đi vào chuồng; đặt khay vôi hoặc nước sát trùng để nhúng ủng.
• Không mua bò mới, không chăn thả chung bãi với đàn khác trong thời gian có dịch.
• Phun sát trùng chuồng, máng ăn, xe rùa, dụng cụ theo hướng dẫn của thú y; nồng độ pha thuốc sát trùng làm theo nhãn.
• Người chăm bò bệnh nên tách riêng, không sang chăm đàn khỏe trong cùng một buổi.

Bò mới mua về, kể cả nhìn khỏe, cũng nên nuôi riêng một thời gian để theo dõi trước khi nhập đàn. Đây là cách rẻ nhất để không “rước” lở mồm long móng về nhà.

Phần 4: Làm sao để bò luôn khỏe, chuồng luôn khô?

Mùa ẩm này, bà con chỉ cần nhớ: “Sạch chuồng – Khô chân – Ăn chín uống sôi”.

• Chuồng sạch: dọn phân hằng ngày, đừng để bò nằm trên đống phân ướt. Một tuần chịu khó phun thuốc sát trùng chuồng trại ít nhất 1 lần.
• Chân khô: nền chuồng phải cao ráo, có rãnh thoát nước. Nền đất thì rải thêm ít vôi bột hoặc rơm khô để hút ẩm, đừng để bò đứng trong bùn lầy là dễ thối móng lắm.
• Ăn chín uống sôi: cỏ cắt về nên rửa, để ráo, không cho ăn cỏ ủ bị mốc. Nước uống sạch, máng nước cọ rửa thường xuyên.
• Tiêm phòng: nhớ lịch tiêm vắc xin lở mồm long móng 6 tháng một lần. Tiền vắc xin chẳng đáng bao nhiêu so với con bò vài chục triệu đâu bà con ơi!

Bò được ăn đủ chất thì sức đề kháng tốt, có bị bệnh cũng mau hồi. Bà con có thể tham khảo thêm khẩu phần ăn chuẩn cho bò thịt vỗ béo và cách ủ cỏ voi chua dự trữ thức ăn để mùa mưa không bị thiếu cỏ. Bò đang đau miệng thì cỏ cần thái thật nhỏ, nhà nào nuôi nhiều nên tính tới máy băm cỏ đa năng cho hộ nuôi bò.

Lịch việc phòng nấm da và lở mồm long móng mùa ẩm

Những sai lầm thường gặp khi bò bị lở mồm long móng

• Giấu bệnh, bán chạy: bán bò bệnh cho thương lái là đưa virus đi khắp nơi, dịch quay lại chính xóm mình.
• Dùng thuốc quá mạnh lên vết loét: làm vết loét rát hơn, bò càng bỏ ăn.
• Tiêm vắc xin không đúng lịch: tiêm một lần rồi quên, tới mùa dịch bò không còn đủ miễn dịch.
• Để bò đứng trong bùn: móng mềm, nứt, vừa dễ bị lở mồm long móng nặng hơn vừa dễ thối móng.
• Coi nhẹ nấm da: để lâu nấm lan cả đàn, lây cả sang người chăm.

Nghề nuôi bò nhà mình, con bò chính là “cái đầu cơ nghiệp”, là cả gia tài tích góp bao năm. Mùa mưa ẩm tuy vất vả, phải chịu khó dọn dẹp, kỳ cọ cho bò thêm một chút, nhưng bù lại đàn bò khỏe mạnh, da dẻ trơn láng, ăn uống hăng hái là mình yên tâm ngủ ngon rồi.

Chỉ cần bà con chịu khó quan sát mỗi ngày, thấy bò có biểu hiện lạ là xử lý ngay và báo thú y, chắc chắn đàn bò sẽ vượt qua mùa ẩm ướt bình an. Bà con xem thêm nhiều bài khác trong chuyên mục Thú y của Gặt nhé!

Gặt – Đồng hành cùng nhà nông.