Cách Chọn Lọc Lợn Giống Hậu Bị Khỏe Mạnh, Khung Xương To Để Làm Giống

Chào bà con mình nhé! Tôi là Gặt, rất vui được đồng hành cùng bà con trong chuyện chăn nuôi.

Chọn được con lợn giống hậu bị tốt chẳng khác nào chọn được “nền móng” vững chắc cho ngôi nhà vậy. Nái có khỏe, khung xương có to thì sau này đẻ mới sai, nuôi con mới khéo, giúp bà con mình nhanh thu hồi vốn. Ngược lại, chọn nhầm một con nái yếu chân, ít vú hay khó động dục thì bà con mất công nuôi cả năm trời mà đàn con vẫn lèo tèo, tiền cám cứ thế đội lên.

Dưới đây là những kinh nghiệm thực tế Gặt đúc kết được, sắp xếp theo đúng thứ tự bà con cần nhìn khi đứng trước ô chuồng. Bà con có thể in ra hoặc lưu lại để mỗi lần đi chọn giống thì mang theo đối chiếu.

Lợn giống hậu bị là gì và vì sao phải chọn kỹ?

Lợn hậu bị là những con lợn cái (hoặc đực) được giữ lại từ đàn để thay thế, bổ sung cho đàn nái, đực sinh sản. Chúng chưa phối giống, đang trong giai đoạn lớn và chuẩn bị cho lứa đẻ đầu tiên. Nói nôm na, đây là “lứa nối nghiệp” của cả trại.

Một con nái nếu được chọn đúng có thể khai thác nhiều lứa liên tục. Mỗi lứa đẻ sai hơn vài con, nuôi khéo hơn vài con thì cộng dồn lại là cả một khoản lớn. Còn chọn sai thì bà con phải loại thải sớm, vừa mất tiền giống, vừa mất thời gian nuôi hậu bị, vừa làm gián đoạn lịch sản xuất của chuồng.

Vì vậy, khâu chọn lợn giống hậu bị không thể làm kiểu “nhìn qua thấy to là bắt”. Bà con cần soi từng bộ phận, và tốt nhất là chọn nhiều lần: chọn lúc cai sữa, chọn lại khi nuôi hậu bị và chọn lần cuối trước khi phối.

1. “Nhìn mặt bắt hình dong” – Ngoại hình tổng thể

Đầu tiên, bà con cứ đứng xa nhìn tổng thể con lợn. Một con giống tốt phải toát lên vẻ nhanh nhẹn, mắt sáng, da hồng hào, lông mượt. Lợn lông xù, da tái, mắt có dử thường là con đang có vấn đề về sức khỏe hoặc tiêu hóa kém.

• Dáng đi: Phải đi đứng vững chãi, không bị run chân hay đi tập tễnh. Bà con nên lùa cho lợn đi vài vòng trên nền phẳng để quan sát cho kỹ.
• Thân hình: Ưu tiên những con có thân hình dài, mông nở, bụng thon gọn, không được sệ bụng quá sớm. Thân dài thì có chỗ cho hàng vú dài và không gian cho bào thai phát triển.
• Đầu và cổ: Đầu cân đối với thân, cổ không quá ngắn. Con đầu quá to, cổ ngắn thường nặng phần trước, sau này dễ yếu chân sau.
• Da và lông: Da mỏng, không ghẻ, không vết loét; lông thưa và bóng là dấu hiệu lợn khỏe.

2. Khung xương – Bộ trụ cột quyết định năng suất

Đây là phần quan trọng nhất để nái gánh được trọng lượng lớn khi mang thai và không bị yếu chân sau vài lứa đẻ. Thực tế ở nhiều trại, nái bị loại sớm vì hỏng chân không hề hiếm.

• Bốn chân: Chân phải thẳng, to khỏe, móng không bị nứt hay dị tật. Đặc biệt, bà con nhìn khớp chân phải linh hoạt, không bị sưng.
• Móng chân: Các ngón móng nên đều nhau, không có ngón quá dài, quá ngắn. Móng lệch làm lợn đứng sai tư thế, lâu ngày sinh viêm khớp.
• Cổ chân: Cổ chân đứng vững, không quá thẳng đứng cũng không quá chùng xuống sát nền.
• Sống lưng: Chọn con có sống lưng thẳng hoặc hơi vồng lên một chút. Tránh những con lưng võng vì sau này khi mang thai nặng, lợn rất dễ bị liệt hoặc đau cột sống.

Một mẹo nhỏ: bà con đứng phía sau con lợn nhìn thẳng tới. Hai chân sau phải song song, khoảng cách rộng vừa phải. Chân chụm vào nhau hay choãi ra hình chữ X đều là khuyết điểm nên loại.

3. Cơ quan sinh dục và vú – “Chìa khóa” đẻ sai, nuôi giỏi

• Bộ phận sinh dục: Phải phát triển bình thường, không bị dị tật hay quá nhỏ. Âm hộ quá bé, chĩa ngược lên trên thường liên quan tới khó phối, khó đẻ.
• Hàng vú: Đây là điểm cần soi kỹ. Lợn giống hậu bị chuẩn nên có ít nhất 12 vú trở lên (6 đôi). Các núm vú phải cách đều nhau, không có vú kẹ (vú lép), không bị ẩn vào trong. Vú càng đều thì sau này đàn lợn con mới đủ chỗ “ăn hàng”, tránh con to con nhỏ.
• Vị trí vú: Đôi vú đầu nên bắt đầu gần chân trước, hai hàng vú chạy dọc và cân đối hai bên bụng, không lệch hàng.

Khi kiểm tra vú, bà con nên cho lợn nằm nghiêng hoặc đứng yên rồi đếm thật kỹ từng bên. Đừng vội đếm lúc lợn đang chạy vì rất dễ sót những núm vú nhỏ hoặc nhầm vú kẹ thành vú thật.

4. Nguồn gốc và tính cách

Bà con nên chọn lợn từ những con mẹ có lịch sử đẻ sai (10–12 con/lứa), khéo nuôi con và ít bệnh tật. Con mẹ tốt thường truyền lại cho con gái khả năng sinh sản và bản năng làm mẹ. Nếu mua giống ở ngoài, bà con nên hỏi rõ trại có sổ ghi chép lứa đẻ của nái mẹ hay không, giống gì, đã tiêm phòng những bệnh nào.

Về tính cách, nên chọn con hiền lành nhưng không quá lờ đờ; nái quá dữ dằn sau này rất khó chăm sóc khi chúng đẻ, dễ cắn hoặc đè con. Con quá lờ đờ lại có thể đang mang bệnh hoặc chậm động dục.

Bà con cũng nên chọn con trong lứa đông, cân nặng thuộc nhóm khá của lứa. Con nhỏ nhất đàn thường sức sống kém, không nên giữ làm giống dù ngoại hình đẹp.

Bảng kiểm nhanh khi chọn lợn giống hậu bị

Chọn lọc qua nhiều giai đoạn, đừng chọn một lần

Nhiều bà con chỉ chọn một lần lúc mua hoặc lúc cai sữa rồi nuôi luôn. Cách làm chắc ăn hơn là lọc dần qua từng mốc:

• Lúc cai sữa: Chọn rộng, giữ những con khỏe, đủ vú, không dị tật. Lúc này nên giữ nhiều hơn số cần để có dư mà loại về sau.
• Giai đoạn nuôi hậu bị: Theo dõi tốc độ lớn, chân móng, sức ăn. Con nào chậm lớn, bắt đầu yếu chân, hay ốm thì loại.
• Trước khi phối: Chọn lần cuối dựa vào biểu hiện động dục. Con động dục rõ, đều chu kỳ là con dễ phối, dễ đậu thai. Con mãi không thấy động dục thì nên hỏi cán bộ thú y và cân nhắc loại.

Khi nái hậu bị sắp tới ngày đẻ lứa đầu, bà con xem thêm cách nhận biết lợn nái sắp đẻ để chuẩn bị ô đẻ và đỡ đẻ an toàn.

Chăm sóc lợn hậu bị sau khi chọn

Chọn được con tốt mới là một nửa chặng đường. Nửa còn lại là chăm cho đúng để nái phát huy hết tiềm năng.

• Chuồng trại: Nền chuồng khô, không trơn, không lồi lõm để bảo vệ chân móng. Chuồng thoáng mát mùa hè, kín gió mùa đông.
• Thức ăn: Cho ăn đủ chất theo hướng dẫn của loại cám dành cho hậu bị, tránh để lợn quá béo vì nái béo thường khó động dục và khó đẻ. Có thể tận dụng phụ phẩm như bã đậu nành để giảm chi phí, nhưng phải bảo quản sạch, không ôi mốc.
• Vận động: Cho lợn có chỗ đi lại, không nhốt quá chật để chân khỏe và xương chắc.
• Phòng bệnh: Tiêm phòng đầy đủ theo hướng dẫn của thú y địa phương, tẩy giun sán định kỳ. Lịch tiêm cho đàn con sau này bà con tham khảo bài lịch tiêm phòng vắc xin cho heo con.
• Cách ly: Lợn mua từ nơi khác về phải nuôi cách ly riêng một thời gian, theo dõi sức khỏe rồi mới nhập đàn.

Những sai lầm thường gặp khi chọn lợn giống hậu bị

• Chỉ ham con to: Con to nhất chưa chắc là con tốt nhất. Lợn lớn nhanh quá mà chân yếu thì vài lứa là hỏng.
• Không đếm vú: Bỏ qua bước này là bỏ qua yếu tố quyết định số con nuôi được mỗi lứa.
• Mua giống trôi nổi: Giống không rõ nguồn gốc dễ mang mầm bệnh vào trại, nhất là khi dịch bệnh trên đàn lợn còn phức tạp.
• Giữ con của nái mẹ kém: Thương con mẹ trong nhà mà giữ lại con gái của nái đẻ ít, nuôi con vụng là “giữ luôn cái kém” cho lứa sau.
• Nuôi hậu bị quá béo: Lợn béo mỡ khó lên giống, đẻ khó, dễ đè con.

Bà con muốn tìm hiểu thêm về đặc điểm sinh học và các giống lợn phổ biến có thể đọc trang Lợn nhà trên Wikipedia tiếng Việt.

Việc chọn lợn giống hậu bị không nên làm qua loa đại khái. Bà con chịu khó quan sát kỹ từ khung xương đến hàng vú như Gặt chia sẻ ở trên, chắc chắn sẽ có được đàn nái hậu bị “đáng đồng tiền bát gạo”. Chúc bà con chăn nuôi thuận lợi, lợn đẻ đầy chuồng!

Gặt – Đồng hành cùng nhà nông.