Bí Quyết Sử Dụng Bã Đậu Nành Tối Ưu Chi Phí Thức Ăn Trong Trang Trại

Chào bà con! Gặt rất vui được đồng hành cùng bà con tìm những cách chăn nuôi tiết kiệm mà hiệu quả. Hôm nay mình nói về một loại phụ phẩm “ngon – bổ – rẻ” mà nhiều trang trại đã biết nhưng chưa tận dụng hết: bã đậu nành.

Làm sao dùng bã đậu nành mà vật nuôi vẫn lớn nhanh, còn tiền cám của chủ trại thì bớt “hao gầy”? Bài này Gặt gom lại đủ: bã có gì, sơ chế ra sao, trộn cho heo, gà, vịt, bò thế nào, bảo quản và những điều cấm kỵ. Mời bà con cùng xem.

Bã đậu nành là gì, có gì mà hay dữ vậy?

Bã đậu nành giống như “thịt bò” của giới thực vật vậy đó bà con, đạm nhiều lắm. Đó là phần xác còn lại sau khi xay đậu, lọc lấy nước làm sữa đậu, đậu phụ, hoặc sau khi ép dầu. Lượng đạm trong xác đậu vẫn còn khá đậm đặc, con heo, con gà ăn vào là có sức, lớn phổng phao.

Cái hay thứ hai là giá. Ở nhiều vùng, bã đậu nành từ lò đậu phụ quanh xóm có giá rẻ hơn nhiều so với cám bao, có nơi còn cho không nếu mình chịu khó đi lấy hằng ngày. Tận dụng được nguồn này là bà con nắm chắc phần lời trong tay. Ai muốn hiểu thêm về cây đậu nành và thành phần hạt có thể xem trang Đậu nành trên Wikipedia tiếng Việt.

Các loại bã đậu nành bà con hay gặp

Đừng cho ăn bã đậu nành sống: 2 cách sơ chế

Nhiều bà con mua bã tươi về đổ thẳng vào máng là chưa đúng. Trong bã đậu sống còn những chất làm vật nuôi khó tiêu, dễ đầy hơi hoặc đi ngoài lỏng. Bà con làm theo một trong hai cách sau.

Cách 1: Nấu chín bã đậu nành

• Hợp với nhà nuôi ít con, có sẵn bếp củi, bếp trấu.
• Bỏ bã vào nồi, nấu chung với rau muống, cám gạo, khuấy đều cho khỏi khê đáy.
• Nấu chín giúp khử bớt chất khó tiêu, con vật ăn vào ấm bụng.
• Để nguội rồi mới cho ăn, nấu tới đâu dùng tới đó.

Cách 2: Ủ bã đậu nành bằng men vi sinh (cách này là nhất)

1. Mua men vi sinh dùng cho thức ăn chăn nuôi, pha và dùng lượng theo hướng dẫn trên bao bì.
2. Trộn đều bã đậu với một ít cám ngô cho bớt nhão, rắc men đều tay.
3. Dồn vào thùng phuy hoặc bao nilon dày, nén chặt cho hết không khí, đậy kín.
4. Ủ chừng 1–2 ngày, thấy mùi thơm như mùi rượu nhẹ là đem cho ăn được.

Ủ men giúp con vật ăn ngon miệng, đường ruột khỏe, ít lo tiêu chảy. Cách làm cũng gần giống ủ chua thức ăn thô, bà con có thể xem thêm bài hướng dẫn ủ cỏ voi chua nuôi bò để nắm kỹ thao tác nén, đậy.

Cách trộn bã đậu nành cho từng loại vật nuôi

Đừng vì ham rẻ mà cho ăn toàn bã đậu nành, con vật sẽ thiếu chất. Bà con cứ trộn theo kiểu “nhà nghèo mà đủ chất”. Tỷ lệ dưới đây tính theo phần (ví dụ 1 phần là 1 thúng hoặc 1 xô), là kinh nghiệm thực tế của bà con, có thể điều chỉnh theo sức ăn của đàn.

Nuôi heo bằng bã đậu nành

Heo là con tận dụng bã đậu nành tốt nhất. Bà con trộn 3 phần bã đã nấu hoặc ủ với 6 phần cám ngô, cám gạo và 1 phần rau cỏ, ốc hến băm. Những ngày đầu chỉ cho một ít, rồi tăng dần để bụng heo quen. Heo nái mang thai, heo con mới cai sữa thì nên hỏi cán bộ thú y trước khi tăng lượng bã.

Nuôi gà, vịt bằng bã đậu nành

Gà vịt mỏ nhỏ, bà con nên dùng bã đã ủ men, bóp cho tơi rồi trộn với ngô xay, thêm chút bột cá hoặc khoáng. Không trộn quá nhão vì thức ăn dính mỏ, rơi vãi và nhanh chua trong máng. Muốn có công thức đầy đủ hơn cho gà, bà con xem bài công thức trộn thức ăn cho gà thả vườn. Ai nuôi thêm ruồi lính đen để lấy nhộng thì có thêm một nguồn đạm rẻ nữa, tham khảo bài nuôi ruồi lính đen lấy nhộng.

Nuôi bò bằng bã đậu nành

Với bò, bã đậu nành là món “ăn thêm” chứ không phải món chính. Bà con trộn bã vào rơm hay cỏ cho bò nhai, bò ăn khoái, béo mướt mắt, da lông bóng mượt. Nền vẫn phải là thức ăn thô xanh đầy đủ. Cách phối khẩu phần khi vỗ béo có trong bài khẩu phần ăn chuẩn cho bò thịt vỗ béo.

Bảo quản bã đậu nành để không bị chua, mốc

Bã đậu nành tươi nhiều nước nên hỏng rất nhanh, để qua ngày là có mùi chua. Muốn dùng được lâu, bà con chọn một trong mấy cách dưới đây.

• Lấy vừa đủ dùng: thỏa thuận với lò đậu lấy hằng ngày, mỗi lần chỉ lấy lượng đàn ăn hết trong ngày.
• Ủ men ngay khi mang về: bã ủ kín đúng cách giữ được lâu hơn bã để trần.
• Phơi, sấy khô: trải mỏng dưới nắng to, đảo nhiều lần cho khô đều, rồi cho vào bao kín, kê cao khỏi nền.
• Để nơi râm mát: không để bã ngoài nắng gắt hay chỗ có nước đọng, đậy kín tránh ruồi.

Mấy điều cấm kỵ khi dùng bã đậu nành

• Tuyệt đối không cho ăn đồ thiu: bã đậu nành chua loét, có mốc xanh, mốc trắng hay mùi lạ thì đổ bỏ ngay, đừng tiếc mà hại cả đàn.
• Bổ sung vỏ sò, vôi bột, khoáng: ăn nhiều bã đậu nành con vật dễ yếu chân, bà con nhớ thêm bột vỏ sò hoặc khoáng cho xương cứng cáp.
• Không đổi thức ăn đột ngột: chuyển từ cám sang bã phải tăng dần trong vài ngày.
• Rửa máng mỗi ngày: bã thừa trong máng chua rất nhanh, dễ gây bệnh đường ruột.

Sai lầm thường gặp

• Cho ăn bã sống vì nghĩ “đậu thì lành”, dẫn tới đầy hơi, tiêu chảy.
• Thay toàn bộ cám bằng bã để tiết kiệm, vật nuôi thiếu chất, chậm lớn.
• Mua bã số lượng lớn rồi để trần, hai ba ngày sau chua hết phải đổ bỏ.
• Thấy vật nuôi tiêu chảy mà vẫn cho ăn tiếp. Lúc này bà con nên ngưng bã, theo dõi và hỏi cán bộ thú y, dùng thuốc theo hướng dẫn của họ.

Tính sao cho bã đậu nành thật sự tiết kiệm?

Bã rẻ nhưng không phải lúc nào cũng lời. Bà con nên cộng đủ tiền mua bã, tiền chở, công đi lấy, củi nấu hoặc men ủ, rồi so với tiền cám bao mà phần bã thay được. Nếu lò đậu ở xa, mỗi ngày mất nhiều công đi lại, hoặc bã hay bị chua phải bỏ, thì khoản tiết kiệm sẽ teo lại.

Cách làm gọn nhất là ghi sổ: mỗi lứa ghi lượng thức ăn, tiền bỏ ra và cân thử vài con lúc xuất chuồng. So hai lứa có và không có bã đậu nành, bà con sẽ biết ngay trại nhà mình hợp hay không. Muốn làm giàu từ cái chuồng cái ao thì mình phải chịu khó “lấy công làm lãi”.

Tóm lại, bã đậu nành là nguồn đạm rẻ, dễ kiếm nếu bà con biết sơ chế, phối trộn và bảo quản đúng. Chúc bà con áp dụng thành công, xuất chuồng lứa nào là tiền đầy túi lứa đó! Xem thêm nhiều kinh nghiệm khác trong chuyên mục Chăn nuôi của Gặt.