Cách Điều Trị Bệnh Tụ Huyết Trùng Ở Gà Nhanh Chóng, Tránh Lây Lan Rộng

Chào bà con, Gặt đây. Bệnh tụ huyết trùng, bà con mình hay gọi là bệnh gà toi, là nỗi ám ảnh của người chăn nuôi vì tốc độ lây lan cực nhanh và tỷ lệ chết rất cao nếu không xử lý kịp thời. Có nhà sáng ra thấy vài con nằm chết dưới gầm chuồng, chiều đã thấy cả đàn ủ rũ.

Bài này Gặt tổng hợp lại những kinh nghiệm thực tế để bà con điều trị bệnh tụ huyết trùng ở gà nhanh, gọn, và quan trọng nhất là chặn không cho dịch lan sang cả đàn, sang nhà hàng xóm.

Bệnh tụ huyết trùng ở gà là bệnh gì?

Tụ huyết trùng gia cầm do vi khuẩn Pasteurella multocida gây ra. Vi khuẩn này sống được khá lâu trong đất ẩm, nền chuồng bẩn, nước đọng và phân gà. Gà khỏe có thể mang vi khuẩn trong đường hô hấp mà không phát bệnh; đến khi thời tiết thay đổi đột ngột, mưa phùn nồm ẩm, gà bị vận chuyển, thay thức ăn hay nhiễm bệnh khác làm yếu sức thì vi khuẩn bùng lên.

Bệnh lây qua đường ăn uống (máng ăn, máng uống dính dịch nhớt của gà ốm), qua đường hô hấp, qua dụng cụ, giày dép, xe cộ của người ra vào chuồng, và qua chim hoang, chuột. Vì vậy chỉ cần một con mắc bệnh mà không cách ly, cả đàn có thể nhiễm trong vài ngày.

Bệnh gặp ở gà, vịt, ngan, ngỗng, chim cút. Gà đang đẻ và gà lớn thường bị nặng hơn gà con. Bà con muốn tìm hiểu thêm về con vi khuẩn này có thể đọc trang Pasteurella multocida trên Wikipedia tiếng Việt.

Nhận biết nhanh dấu hiệu “tử thần” của bệnh

Điều trị bệnh tụ huyết trùng ở gà hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào việc bà con phát hiện sớm hay muộn. Bà con cần quan sát kỹ, nếu thấy đàn gà có các biểu hiện sau thì nhiều khả năng là tụ huyết trùng:

• Thể quá cấp tính: gà đang ăn khỏe bỗng dưng giãy đành đạch rồi chết, thường thấy vào sáng sớm. Gà chết thường là con béo, khỏe nhất đàn.
• Thể cấp tính: gà ủ rũ, bỏ ăn, sốt cao, miệng chảy nước nhớt có bọt và lẫn máu. Mào và tích tím tái, thở gấp, đi ngoài phân xanh, phân trắng hoặc có máu.
• Thể mãn tính: gà gầy mòn, khớp chân và gan bàn chân sưng to làm gà đi lại khó khăn, tích sưng, chảy nước mũi thường xuyên. Đây là những con “mang trùng” dễ làm bệnh tái phát.

Khi mổ khám gà chết (bà con nhớ đeo găng tay, làm xa chuồng), thường thấy tim, mỡ bụng có những chấm xuất huyết như mũi kim, gan sưng và có nhiều đốm trắng nhỏ li ti. Tuy vậy, triệu chứng tụ huyết trùng khá giống một số bệnh khác như Newcastle, cúm gia cầm. Cách chắc chắn nhất là mang mẫu gà ốm, gà mới chết tới trạm thú y huyện để được chẩn đoán.

Phân biệt nhanh với một số bệnh dễ nhầm

Nếu gà chết hàng loạt, chết rất nhanh mà dùng kháng sinh không đỡ, bà con phải báo ngay cho thú y xã, không tự xử lý một mình.

Phác đồ điều trị bệnh tụ huyết trùng ở gà theo 3 bước

Khi phát hiện có gà chết hoặc có triệu chứng, bà con cần hành động ngay trong ngày, không chờ “xem thêm vài hôm”.

Bước 1: Cách ly và vệ sinh

• Tách ngay những con ốm ra khu vực riêng, cuối hướng gió, có người chăm riêng nếu được.
• Tiêu hủy gà chết bằng cách đốt hoặc chôn sâu với vôi bột. Tuyệt đối không ăn thịt, không bán chạy, không vứt xuống sông, kênh mương.
• Phun sát trùng toàn bộ chuồng trại bằng thuốc sát trùng gốc Iodine mỗi ngày 1 lần trong suốt thời gian điều trị. Rắc vôi bột ở lối ra vào chuồng.
• Thay toàn bộ chất độn chuồng ẩm bẩn, rửa sạch máng ăn, máng uống rồi phơi nắng.

Với chuồng nuôi nền, bà con nên tham khảo cách làm đệm lót sinh học nuôi gà để nền chuồng luôn khô, giảm mùi hôi và giảm chỗ trú cho vi khuẩn.

Bước 2: Dùng kháng sinh đặc trị

Tụ huyết trùng do vi khuẩn nên dùng kháng sinh sớm sẽ có hiệu quả. Theo kinh nghiệm của bà con, có thể chọn một trong các nhóm hoạt chất sau, trộn vào thức ăn hoặc nước uống liên tục từ 3–5 ngày:

• Enrofloxacin: tác dụng nhanh với vi khuẩn gây bệnh.
• Amoxicillin kết hợp Colistin: bộ đôi tác động vi khuẩn đường hô hấp và tiêu hóa.
• Streptomycin: dùng dạng tiêm cho những con bị nặng khi số lượng ít.

Liều lượng cụ thể bà con phải theo đúng hướng dẫn trên nhãn thuốc và tư vấn của cán bộ thú y, vì mỗi sản phẩm có hàm lượng khác nhau. Mấy điều Gặt dặn thêm:

• Cho uống thuốc cả đàn, không chỉ con ốm, vì gà trông khỏe có thể đã nhiễm.
• Dùng đủ liệu trình, không thấy gà đỡ là dừng, dễ làm bệnh tái phát và vi khuẩn nhờn thuốc.
• Pha thuốc vào lượng nước gà uống hết trong vài giờ để đảm bảo con nào cũng được uống đủ.
• Không trộn lẫn nhiều loại kháng sinh tùy tiện. Sau 2–3 ngày không thấy đỡ, nhờ thú y làm kháng sinh đồ để đổi thuốc cho đúng.
• Tuân thủ thời gian ngưng thuốc ghi trên nhãn trước khi bán gà thịt hoặc lấy trứng ăn.

Bước 3: Hồi sức và tăng đề kháng

Thuốc chỉ diệt khuẩn, muốn gà mau hồi lại bà con nên dùng thêm:

• Điện giải, glucose, vitamin C: chống mất nước, giải nhiệt, giúp gà bớt sốt.
• Men tiêu hóa: giúp phục hồi đường ruột sau đợt dùng kháng sinh.
• Vitamin tổng hợp: đặc biệt là vitamin K để hỗ trợ cầm máu nếu gà đi ngoài ra máu.

Trong những ngày gà bệnh, cho ăn thức ăn dễ tiêu, sạch, không ẩm mốc. Bà con tự phối trộn cám có thể xem lại công thức trộn thức ăn cho gà thả vườn để giữ khẩu phần đủ chất khi gà hồi phục.

Bí quyết ngăn chặn lây lan diện rộng

Điều trị chỉ là chữa cháy. Muốn đàn gà không bị đi bị lại, bà con phải làm tốt khâu phòng:

• Tiêm vắc xin: đây là cách rẻ và chắc chắn nhất. Tiêm định kỳ theo lịch khuyến cáo của thú y địa phương, nhất là trước mùa mưa, mùa nồm.
• Giữ chuồng khô ráo: vi khuẩn tụ huyết trùng rất thích môi trường ẩm ướt, bẩn. Chuồng cần thông thoáng, không dột, không đọng nước.
• Hạn chế người lạ: tránh để người lạ, lái buôn vào khu vực nuôi khi đang có dịch quanh vùng. Đặt hố sát trùng hoặc vôi bột ở cổng.
• Nuôi cùng vào cùng ra: không nhập gà mới vào lẫn đàn cũ. Gà mới mua về nuôi riêng 1–2 tuần để theo dõi.
• Diệt chuột, chặn chim hoang: đây là những “kẻ mang trùng” từ nơi khác tới.
• Loại thải gà mãn tính: những con sưng khớp, gầy mòn sau dịch nên loại, vì chúng mang vi khuẩn và làm bệnh quay lại.

Gà con khỏe từ đầu thì sau này ít bệnh. Bà con xem thêm cách úm gà con mùa lạnh để đàn gà có nền đề kháng tốt ngay từ tuần đầu.

Những sai lầm khiến dịch lan rộng

• Bán chạy gà ốm: vừa đem mầm bệnh đi khắp nơi, vừa gây hại người ăn và nhà khác.
• Vứt gà chết ra sông, ra bãi rác: nguồn nước và chó mèo, chim chóc sẽ mang vi khuẩn đi xa.
• Chỉ chữa con ốm, bỏ qua cả đàn: hôm nay chữa con này, mai con khác lại phát bệnh.
• Dừng thuốc giữa chừng: bệnh tái phát, lần sau thuốc kém tác dụng hơn.
• Không sát trùng sau dịch: vi khuẩn còn trong nền chuồng, lứa sau lại bị.

Sau đợt dịch, bà con làm gì?

Khi đàn gà đã ổn, bà con dọn sạch toàn bộ chất độn chuồng, đem ủ hoặc đốt. Cọ rửa nền, vách, dụng cụ, phun sát trùng, rắc vôi và để trống chuồng một thời gian trước khi nuôi lứa mới. Ghi chép lại ngày phát bệnh, thuốc đã dùng, số gà chết để lần sau xử lý nhanh hơn và trao đổi với cán bộ thú y khi cần.

Bà con nên duy trì lịch tiêm phòng cho cả lứa sau, đồng thời theo dõi đàn gà mỗi sáng: gà dậy sớm, ăn hăng, phân bình thường là yên tâm; thấy con nào ủ rũ là tách riêng ngay.

Chúc bà con chăn nuôi thành công, đàn gà luôn khỏe mạnh, chóng lớn và mang lại hiệu quả kinh tế cao. Có thắc mắc gì về chăn nuôi, bà con cứ để lại bình luận, Gặt sẽ giải đáp.

Gặt – Đồng hành cùng nhà nông.