Hỏi Đáp Cùng Chuyên Gia: Tại Sao Cây Trồng Không Đậu Trái Dù Đã Ra Rất Nhiều Hoa?

Chào bà con mình nhé! Tôi là Gặt, rất vui được đồng hành cùng bà con trong chuyên mục tư vấn nông nghiệp hôm nay. Cảnh vườn hoa nở trắng cành, thơm phức mà đến mùa lại vắng bóng quả thì đúng là xót ruột. Nhiều bà con nhắn hỏi: “Gặt ơi, sao hoa nhiều thế mà cứ rụng sạch, chẳng đậu được mấy trái?”. Tình trạng cây không đậu trái dù ra rất nhiều hoa có nguyên nhân rõ ràng, và phần lớn bà con hoàn toàn khắc phục được nếu bắt đúng bệnh. Hôm nay mình cùng ngồi lại mổ xẻ xem “thủ phạm” là ai để biết đường xử lý.

Vì sao cây không đậu trái dù ra rất nhiều hoa?

Để hiểu, bà con nhớ lại một chút: một bông hoa muốn thành trái phải trải qua quá trình thụ phấn – hạt phấn từ nhị đực phải rơi đúng lên đầu nhụy cái, nảy mầm và đi xuống bầu nhụy để thụ tinh. Chỉ cần một khâu trục trặc – hạt phấn chết, nhụy khô, không có “người đưa đò” chở phấn, hoặc cây không đủ sức nuôi – là hoa rụng. Ngoài ra, cây nào cũng có cơ chế tự đào thải: ra hoa nhiều hơn số trái nó nuôi nổi, rồi tự bỏ bớt. Rụng một phần là bình thường, nhưng rụng gần hết là có vấn đề.

Có 4 nguyên nhân chính mà bà con thường gặp, tôi kể lần lượt.

1. Dinh dưỡng “lệch pha”

Nhiều người nghĩ cứ bón thật nhiều phân là tốt. Nhưng nếu thúc quá nhiều Đạm (N) lúc cây đang ra hoa, cây sẽ mải mê “đẻ” lá, ra đọt non tranh dinh dưỡng với hoa, mà quên mất việc nuôi trái. Bà con hay thấy cảnh cây xanh mướt, đọt non phát rầm rộ đúng lúc hoa nở, rồi sau đó hoa rụng lả tả – đó chính là dấu hiệu thừa đạm.

Ngược lại, nếu thiếu các vi lượng quan trọng như Bo (Boron) và Canxi, hạt phấn sẽ rất yếu, ống phấn khó nảy mầm, vòi nhụy nhanh khô, cuống hoa giòn – hoa chưa kịp thụ phấn đã rụng bàu. Đất chua, đất bạc màu, vườn lâu năm không bón hữu cơ là những nơi hay thiếu hai chất này.

2. Thời tiết không ủng hộ

Đây là yếu tố “ông trời” nhưng mình vẫn phải lưu ý để phòng trước:

• Mưa quá nhiều: rửa trôi hạt phấn, làm ướt nhụy, tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển gây thối bông.
• Nắng nóng gay gắt: làm khô bầu nhụy, hạt phấn bị chết cháy, nhất là khi kèm gió khô.
• Sương muối, rét đậm: gây cháy cánh hoa và rụng hàng loạt, hay gặp ở vùng núi phía Bắc.
• Nắng hạn kéo dài: cây thiếu nước sẽ tự bỏ hoa để giữ sức sống.

3. Thiếu “ông tơ bà nguyệt” (côn trùng thụ phấn)

Nhiều vườn hiện nay bà con lạm dụng thuốc trừ sâu hóa học quá mức, làm chết sạch ong, bướm và các loài côn trùng có ích. Không có đội ngũ này vận chuyển hạt phấn thì hoa chỉ nở cho đẹp rồi tàn thôi, nhất là với các loại cây thụ phấn chéo hoặc cây có hoa đực, hoa cái riêng như bầu bí, dưa, khổ qua. Với cây như sầu riêng, hoa nở về đêm, phấn chín và nhụy chín lệch giờ nhau, nên càng cần hỗ trợ.

4. Sâu bệnh tấn công âm thầm

Các loại “giặc” như bọ trĩ, nhện đỏ hay nấm thán thư thường nhắm vào cuống hoa và nụ. Chúng chích hút nhựa làm cuống yếu đi, chỉ cần một cơn gió nhẹ là hoa rụng tơi bời. Bọ trĩ rất nhỏ, bà con nên lấy tờ giấy trắng đặt dưới chùm hoa rồi gõ nhẹ để xem có con li ti bò ra không. Thán thư thì để lại vết đen, khô trên cuống và cánh hoa, mưa nhiều càng lan nhanh.

Bảng tự chẩn đoán nhanh tại vườn

Bà con ra vườn, quan sát kỹ rồi đối chiếu với bảng dưới đây để khoanh vùng nguyên nhân:

Bí quyết khắc phục cây không đậu trái, để hoa đậu “mỏi tay”

Để khắc phục tình trạng này, bà con cần lưu ý mấy điểm sau.

Bón phân cân đối theo từng giai đoạn

Trước khi cây ra hoa, hãy giảm đạm, tăng cường Lân để kích thích mầm hoa và Kali để cây cứng cáp. Đặc biệt, đừng quên phun bổ sung Canxi-Bo định kỳ để làm dai cuống và tăng sức sống cho hạt phấn. Liều lượng thì bà con đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì hoặc hỏi cán bộ khuyến nông địa phương, vì mỗi loại cây, mỗi loại đất mỗi khác. Bà con trồng sầu riêng có thể tham khảo thêm bài bón phân gì giai đoạn sầu riêng xổ nhụy để thấy cách chia giai đoạn cụ thể.

Về lâu dài, bón phân hữu cơ hoai mục đều đặn giúp đất tơi xốp, rễ khỏe, cây hút vi lượng tốt hơn – gốc có khỏe thì hoa mới bền.

Quản lý nước tưới thật đều

Giữ ẩm đất ổn định. Đừng để đất quá khô rồi mới dội nước thật nhiều, cây bị “sốc” sẽ rụng hoa ngay lập tức. Mùa khô nên tủ gốc bằng rơm rạ, lá khô để giữ ẩm; mùa mưa thì khơi rãnh thoát nước, không để úng gốc. Vùng hay hạn, bà con xem thêm các cách giữ nước chống hạn cho cây mà bà con khắp nơi đã chia sẻ.

Hạn chế thuốc sâu hóa học, giữ ong bướm

Trong giai đoạn hoa nở rộ, hãy tạm ngưng phun các loại thuốc có mùi nồng nặc để thu hút ong bướm về thụ phấn. Việc phòng trừ sâu bệnh nên làm sớm, trước khi hoa nở. Nếu bắt buộc phải xử lý, chọn thuốc sinh học, phun vào chiều mát khi ong đã về tổ. Trồng xen vài khóm hoa dại quanh vườn cũng là cách hay để giữ côn trùng có ích.

Thụ phấn bổ sung bằng tay

Nếu vườn ít ong, có thể thụ phấn nhân tạo bằng tay vào sáng sớm, lúc hạt phấn tươi và nhụy còn ẩm. Với bầu bí, dưa: hái hoa đực vừa nở, bóc cánh rồi quệt nhẹ nhị đực lên đầu nhụy hoa cái. Với cây ăn trái hoa nhỏ, dùng chổi lông mềm quét nhẹ qua các chùm hoa. Riêng sầu riêng có kỹ thuật riêng, bà con xem bài thụ phấn sầu riêng để làm đúng giờ, đúng cách.

Tỉa bớt hoa – “bỏ con săn sắt, bắt con cá rô”

Nghe có vẻ ngược đời, nhưng nếu hoa ra quá dày, cây không đủ sức nuôi thì nó sẽ tự đào thải. Chủ động tỉa bớt hoa nhỏ, hoa dị dạng, hoa sâu bệnh sẽ giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi những trái khỏe nhất. Cách làm chi tiết bà con tham khảo bài tỉa bông sầu riêng – nguyên tắc này áp dụng được cho nhiều loại cây ăn trái khác.

Những sai lầm bà con hay mắc

• Thấy hoa rụng là phun thuốc dồn dập: vừa tốn tiền vừa giết luôn ong bướm, hoa càng khó đậu.
• Bón đạm “cứu” cây lúc ra hoa: cây ra lá thay vì giữ trái.
• Tưới thất thường: lúc khô cong, lúc ngập úng, cây bị sốc liên tục.
• Tiếc hoa không dám tỉa: để cây ôm quá sức rồi tự rụng cả loạt.
• Chỉ xử lý khi đã rụng: chăm sóc phải bắt đầu từ trước khi cây phân hóa mầm hoa.

Lịch chăm sóc gợi ý trước – trong – sau ra hoa

Trước ra hoa: vệ sinh vườn, tỉa cành thông thoáng, bón lân – kali, kiểm tra và phòng trừ sâu bệnh, bổ sung hữu cơ cho đất.

Khi hoa nở: giữ ẩm đều, ngưng thuốc hóa học, bổ sung Canxi-Bo theo hướng dẫn, thụ phấn bổ sung nếu cần, che chắn khi có sương muối hoặc mưa lớn kéo dài.

Sau đậu trái: tỉa bớt trái non dị dạng, bón thúc nuôi trái cân đối, tiếp tục giữ nước ổn định để hạn chế rụng trái non.

Tóm lại, cây ra hoa nhiều mà không đậu trái không phải chuyện “xui” mà là cây đang báo hiệu một khâu chăm sóc chưa ổn. Bà con cứ bình tĩnh quan sát, đối chiếu bảng chẩn đoán ở trên, sửa từng điểm một thì mùa sau trái sẽ sai cành. Có thắc mắc gì, bà con cứ để lại bình luận, Gặt sẽ cùng bàn tiếp.

Gặt – Bạn đồng hành cùng nhà nông.