Bí quyết “Se duyên” cho Sầu riêng: Trái tròn vo, hộc nào cũng đầy cơm!

Chào bà con! Làm sầu riêng sợ nhất là cảnh “trái trăng gì mà vặn vẹo”, hộc có hộc không. Nguyên nhân chính thường nằm ở chỗ thụ phấn không đều. Sầu riêng mình vốn dĩ có đặc tính “ngược đời”: hoa nở ban đêm và phấn hoa thường chín sau khi nhụy đã sẵn sàng, nên nếu trông chờ vào gió hay côn trùng tự nhiên thì tỉ lệ đậu trái đẹp rất thấp.

Muốn trái sầu riêng đẹp như tranh, bà con mình chịu khó làm “ông tơ bà nguyệt”. Bài này Gặt chia sẻ trọn bộ cách se duyên cho sầu riêng: từ hiểu bông hoa, chọn giờ, lấy phấn, quét nhụy cho tới chăm sóc sau thụ phấn. Bà con làm theo từng bước là được.

Vì sao phải se duyên cho sầu riêng?

Ở xứ sở gốc, hoa sầu riêng chủ yếu nhờ dơi và một số loài côn trùng ăn đêm thụ phấn. Vườn nhà mình thì ít dơi, côn trùng cũng thưa vì phun thuốc nhiều, nên phần lớn bông chỉ được thụ phấn “lỡ cỡ”. Theo tài liệu về cây sầu riêng trên Wikipedia tiếng Việt, đây là cây hoa lưỡng tính, nở về đêm và cần thụ phấn chéo mới đậu trái tốt.

Một trái sầu riêng có nhiều hộc (múi). Mỗi hộc chỉ phát triển đầy đặn khi các noãn bên trong được thụ phấn. Chỗ nào thiếu phấn thì hộc đó lép, trái méo một bên, bán bị thương lái chê, ép giá. Vì thế, se duyên cho sầu riêng không phải chuyện “làm cho vui” mà là khâu quyết định hình dáng trái và giá bán.

Ngoài ra, khi thụ phấn bổ sung, cây đậu trái đều hơn trong cùng một đợt hoa. Trái cùng tuổi thì dễ chăm, dễ tính ngày thu hoạch, giảm cảnh trái già trái non lẫn lộn trên một cây.

Hiểu bông hoa sầu riêng trước khi làm “ông tơ bà nguyệt”

Bà con cần nhận diện đúng hai bộ phận chính của bông hoa:

• Nhị đực (bao phấn): là chùm sợi có đầu màu vàng xếp quanh bông. Phấn hoa nằm ở các đầu vàng này.
• Nhụy cái: là cái cuống dài nhô ra ở giữa bông hoa, đầu nhụy là chỗ tiếp nhận hạt phấn.

Điểm “ngược đời” của sầu riêng là đầu nhụy thường sẵn sàng sớm, trong khi bao phấn của chính bông đó lại nứt ra muộn hơn. Vì vậy bông hoa khó tự thụ phấn cho mình. Muốn chắc ăn thì phải lấy phấn từ bông khác, tốt nhất là từ cây khác, đem quét sang.

Bước 1: Chọn thời điểm vàng để “tác hợp”

Hoa sầu riêng thường nở rộ vào khoảng 18h00 đến 21h00 tối. Đây là lúc hạt phấn sung sức nhất và đầu nhụy cũng tiết dịch nhầy nhiều nhất để tiếp nhận. Bà con nên xách đèn ra vườn vào tầm này là chuẩn nhất.

Cách nhận biết bông sắp nở: chiều tối, cánh hoa bung hé, đầu nhụy ló ra và hơi ướt, có mùi thơm đặc trưng. Bông đã nở từ đêm trước, cánh rũ, nhụy khô thì không còn tác dụng. Bà con nên đi vườn từ chiều để đánh dấu những chùm sắp nở, tối ra là biết ngay chỗ cần làm, đỡ mất công soi từng cành.

Một mùa hoa thường kéo dài nhiều đêm. Bà con không cần làm hết một lần, mà chia ra làm liên tục mỗi tối theo những chùm nở trong đêm đó.

Bước 2: Cách lấy phấn hoa

• Chọn cây khỏe: Chọn những chùm hoa ở những cây khỏe mạnh, không sâu bệnh để lấy phấn.
• Thu gom: Bà con dùng cọ mềm quét nhẹ vào các bao phấn (phần màu vàng) của hoa để hạt phấn rơi vào khay hoặc chén sạch. Cũng có thể cắt cả chùm nhị đã nứt phấn đặt vào chén.
• Trộn phấn: Nếu muốn tăng sức sống, bà con có thể trộn phấn của nhiều cây khác nhau trong vườn lại với nhau. Phấn khác cây giúp thụ phấn chéo, trái thường đậu chắc hơn.
• Giữ phấn khô: Chén đựng phải khô ráo, không dính nước, đậy hờ để sương đêm không làm phấn vón cục.

Phấn hoa sầu riêng tươi nhất khi vừa lấy. Bà con nên lấy tới đâu dùng tới đó trong đêm, không nên để dồn sang hôm sau.

Bước 3: Kỹ thuật thụ phấn “trúng đích”

• Dụng cụ: Một cây cọ sơn nhỏ hoặc chổi lông gà loại mềm mịn. Cành cao thì buộc cọ vào đầu sào tre.
• Thực hiện: Chấm nhẹ đầu cọ vào chén phấn đã thu được, sau đó quét nhẹ nhàng lên đầu nhụy.
• Mẹo nhỏ: Quét đều vòng quanh đầu nhụy để hạt phấn bám đủ các phía. Có như vậy thì sau này trái mới phát triển đều các hộc, không lo bị lép một bên.
• Nhẹ tay: Không chà mạnh làm dập nhụy, nhụy bị tổn thương thì bông dễ rụng.

Bà con nên ưu tiên những chùm hoa ở cành ngang, khỏe, vị trí sau này dễ treo trái. Chùm ở đầu cành yếu hay sát gốc thì không cần mất công, vì về sau cũng phải tỉa bớt.

Bảng tóm tắt các bước se duyên cho sầu riêng

Bước 4: Những điều cần lưu ý sau khi thụ phấn

• Tránh nước: Nếu đêm đó trời mưa, khả năng đậu trái sẽ giảm vì phấn bị rửa trôi. Bà con nên theo dõi thời tiết, nếu mưa to quá thì hôm sau cần kiểm tra lại và làm bù cho những chùm nở kế tiếp.
• Dinh dưỡng: Giai đoạn này cây rất cần Bo (Boron) để tăng sức sống hạt phấn. Bà con có thể phun bổ sung Canxi – Bo trước khi hoa nở khoảng 3–5 ngày, liều lượng theo hướng dẫn trên bao bì sản phẩm.
• Nước tưới: Giữ ẩm đất vừa phải, không tưới quá đẫm cũng không để khô hạn đột ngột. Bà con tham khảo thêm kỹ thuật tưới nước giúp sầu riêng đậu trái non.
• Thuốc bảo vệ thực vật: Hạn chế phun thuốc trong thời gian hoa nở rộ để không làm hỏng phấn và nhụy.

Sau khi se duyên: chăm trái non thế nào cho đều?

Thụ phấn xong mới chỉ là một nửa chặng đường. Khoảng một vài tuần sau, bà con sẽ thấy rõ chùm nào đậu, chùm nào rụng. Lúc này cần làm thêm mấy việc:

• Tỉa bớt trái: Mỗi chùm chỉ giữ lại những trái tròn, cân đối, cuống khỏe. Trái méo, trái nhỏ nên bỏ sớm để dồn dinh dưỡng. Bà con xem thêm bài tỉa bông sầu riêng để có trái đẹp.
• Bón phân đúng lúc: Không bón đạm mạnh khi trái còn non vì dễ kích cây ra đọt, cạnh tranh dinh dưỡng làm rụng trái. Chi tiết dinh dưỡng giai đoạn này có trong bài bón phân sầu riêng xổ nhụy.
• Phòng rụng trái: Gặp mưa dầm thì phải thoát nước tốt cho vườn, tham khảo cách khắc phục rụng trái sầu riêng mùa mưa.

Những sai lầm hay gặp khi se duyên cho sầu riêng

• Làm quá trễ: Ra vườn lúc nửa đêm khi đầu nhụy đã bớt nhầy, phấn bám kém.
• Dùng phấn ướt: Chén dính nước hoặc để sương rơi vào làm phấn vón, quét không đều.
• Chỉ quét một phía: Phấn bám một bên đầu nhụy thì trái dễ lệch, hộc lép phía đối diện.
• Làm tràn lan: Thụ phấn hết mọi chùm khiến cây đậu quá nhiều trái, nuôi không nổi, về sau rụng nhiều hoặc trái nhỏ.
• Phun thuốc ngay lúc hoa nở: Làm hỏng phấn và nhụy, công sức đêm trước đổ sông đổ biển.

Chỉ cần bỏ chút công sức vào những buổi tối, bà con sẽ thấy sự khác biệt rõ rệt: trái đậu nhiều hơn, hình dáng tròn trịa, hộc nào cũng đầy cơm, bán được giá cao. Se duyên cho sầu riêng đúng cách là “đầu tư rẻ mà lời to” của nhà vườn. Chúc bà con mùa này trúng đậm, sầu riêng “tròn như quả bóng”, thương lái tranh nhau mua nhé!

Gặt – Bạn đồng hành cùng nhà nông.