Kỹ Thuật Quản Lý Môi Trường Nước Ao Nuôi Tôm Thẻ Chân Trắng

Chào bà con! Lại là tôi, Gặt đây. Trong nghề nuôi tôm thẻ chân trắng, các cụ mình vẫn hay nói “nuôi tôm là nuôi nước”. Câu này chưa bao giờ sai cả. Con tôm thẻ vốn “đỏng đảnh”, chỉ cần môi trường nước biến động nhẹ là nó bỏ ăn, kéo đàn ngay.

Hôm nay, Gặt xin chia sẻ những kỹ thuật cốt tử trong việc quản lý môi trường nước ao nuôi tôm để bà con giữ cho màu nước “đẹp như mơ”, giúp tôm nhanh lớn, ít bệnh tật. Bài viết đi từ cách nhìn màu nước, các chỉ số cần đo, cách xử lý chất thải, cho tới cách ứng phó khi trời đổi gió, đổ mưa. Bà con đọc xong có thể áp dụng ngay ở ao nhà mình.

Vì sao quản lý môi trường nước ao nuôi tôm quan trọng đến vậy?

Tôm thẻ chân trắng sống hoàn toàn trong nước, ăn, thở, lột xác và thải chất cặn bã đều ở trong nước. Khác với con gà, con lợn, mình không thể “bế” con tôm ra khám, cũng khó nhìn thấy nó yếu từ sớm. Khi bà con thấy tôm nổi đầu, tấp mé hay bỏ ăn thì thường môi trường đã xấu đi từ mấy hôm trước rồi.

Theo tài liệu về loài tôm thẻ chân trắng trên Wikipedia, đây là loài nuôi phổ biến nhờ lớn nhanh, nuôi được mật độ cao. Nhưng mật độ càng cao thì lượng phân và thức ăn thừa càng nhiều, nước càng dễ “nổi giận”. Vì thế, người nuôi giỏi không phải người cho ăn nhiều, mà là người giữ được nước ổn định từ đầu đến cuối vụ.

Nói gọn lại, nước ổn định thì tôm khỏe, ăn đều, lột xác đều, ít bệnh. Nước biến động thì tôm sốc, giảm ăn, dễ nhiễm bệnh và hao hụt. Một nguồn nước tốt chính là “bảo hiểm” rẻ nhất cho vụ tôm.

1. Kiểm soát màu nước – “bảng chỉ đường” của ao nuôi

Màu nước chính là tấm gương phản chiếu sức khỏe của ao. Mỗi sáng đi thăm ao, bà con nên dừng lại nhìn màu nước một lúc, tốt nhất là vào cùng một giờ để dễ so sánh giữa các ngày. Bà con cần lưu ý mấy kiểu màu nước sau:

• Màu trà (vàng nâu): Đây là màu nước lý tưởng nhất. Nó cho thấy tảo silic đang phát triển tốt, cung cấp nhiều dinh dưỡng và oxy cho tôm.
• Màu xanh rau muống: Tảo lam đang phát triển quá mức. Bà con cần chú ý vì loại tảo này dễ gây độc cho tôm và làm biến động oxy cực lớn giữa ngày và đêm.
• Nước trong vắt: Thiếu thức ăn tự nhiên, ánh nắng chiếu thẳng xuống đáy dễ làm mọc rong đáy, tôm cũng dễ bị stress vì không có chỗ “ẩn mình”.
• Nước quá đục: Do bùn lơ lửng, dễ làm mang tôm bị tổn thương, tôm hô hấp kém.

Một mẹo nhỏ là nhìn màu nước cả buổi sáng và buổi chiều. Nếu buổi chiều màu nước đậm lên rõ rệt so với buổi sáng, nghĩa là tảo đang phát triển mạnh, bà con nên tính chuyện giảm lượng thức ăn, tăng vi sinh hoặc thay bớt nước để tránh tảo “bùng” rồi tàn đột ngột.

Bảng nhận biết màu nước và cách xử lý

2. Quản lý các chỉ số “sống còn”

Để tôm không bị “sốc”, bà con cần kiểm tra thường xuyên các chỉ số dưới đây. Hiện nay bộ test nhanh bán khá phổ biến ở các đại lý thủy sản, bà con nên có sẵn một bộ ở nhà để đo, đừng đoán bằng mắt.

• Độ kiềm: Luôn giữ ở mức 120 – 150 mg/l. Nếu kiềm thấp, tôm khó lột xác hoặc lột xong bị mềm vỏ kéo dài. Bà con có thể dùng vôi nông nghiệp hoặc bicar để tăng kiềm.
• Độ pH: Duy trì ổn định ở mức 7,5 – 8,5. Sáng và chiều không nên chênh lệch quá 0,5 đơn vị.
• Oxy hòa tan: Luôn phải trên 4 mg/l. Đừng bao giờ lơ là dàn quạt nước, nhất là vào ban đêm và những ngày trời âm u.

Bà con nên đo pH hai lần mỗi ngày, lúc sáng sớm và đầu giờ chiều, để biết độ chênh lệch. Kiềm thì đo vài ngày một lần, nhưng sau mỗi trận mưa lớn nên đo lại ngay. Ghi chép kết quả vào một cuốn sổ nhỏ, sau vài tuần bà con sẽ thấy rõ “tính nết” của ao nhà mình.

Vì sao oxy lại hay thiếu vào ban đêm?

Ban ngày, tảo trong ao quang hợp nhả oxy ra nước. Nhưng ban đêm tảo lại hô hấp, “tranh” oxy với tôm. Những ngày trời âm u, tảo quang hợp kém nên oxy cả ngày đều thấp. Vì vậy thời điểm nguy hiểm nhất thường là khoảng rạng sáng. Bà con nhớ cho quạt chạy đủ vào ban đêm, kiểm tra máy nổ, dây điện trước khi trời tối để không bị hỏng giữa chừng.

3. Xử lý chất thải – để ao luôn “sạch phổi”

Tôm thẻ ăn rất nhiều và thải cũng rất nhiều. Nếu không quản lý tốt, lượng phân tôm và thức ăn thừa dưới đáy ao sẽ sinh ra khí độc. Đáy ao bẩn là nguồn gốc của rất nhiều vấn đề: nước đổi màu thất thường, tôm bị đen mang, tôm yếu.

• Xi-phông đáy: Bà con nên thực hiện xi-phông định kỳ để hút chất thải ra ngoài. Ao lót bạt có hố xi-phông giữa ao thì việc này nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
• Dùng vi sinh (chế phẩm sinh học): Đây là cách “lấy độc trị độc” cực kỳ hiệu quả. Vi sinh sẽ giúp phân hủy mùn bã hữu cơ, làm sạch nước mà không cần dùng hóa chất mạnh.
• Cho ăn vừa đủ: Dùng nhá (sàng ăn) để kiểm tra lượng thức ăn tôm ăn hết. Thức ăn thừa là thủ phạm số một làm bẩn đáy ao.

Nguyên lý dùng vi sinh trong ao tôm cũng giống như dùng vi sinh để ủ phân hay cải tạo đất bạc màu bằng phân hữu cơ vi sinh ngoài ruộng: để vi sinh vật có lợi “ăn” chất hữu cơ, lấn át vi sinh vật có hại. Bà con dùng đều đặn, đúng hướng dẫn trên bao bì của sản phẩm, đừng đợi ao có chuyện mới dùng.

Nước thải và bùn hút ra khi xi-phông không nên xả thẳng ra kênh chung. Bà con nên có ao lắng hoặc khu chứa bùn riêng, vừa giữ vệ sinh cho cả vùng nuôi, vừa tránh mầm bệnh quay ngược lại ao mình qua nguồn nước cấp.

4. Ứng phó khi thời tiết thay đổi

Những cơn mưa đột ngột là “kẻ thù” của ao tôm vì nó làm giảm độ mặn, giảm pH và làm nước bị phân tầng. Nước mưa nhẹ hơn nước mặn nên nằm lớp trên, lớp dưới đáy thiếu oxy, tôm ở đáy dễ bị ngạt.

• Trước và trong khi mưa: Hãy rải vôi quanh bờ ao để nước mưa chảy từ bờ xuống không làm tụt pH quá nhanh.
• Tăng cường chạy quạt nước: Giúp đảo trộn nước, tránh phân tầng nhiệt độ và độ mặn.
• Bổ sung vitamin C vào thức ăn: Tăng sức đề kháng cho tôm trong những ngày thời tiết thất thường.
• Giảm lượng thức ăn: Khi trời mưa lạnh, tôm ăn kém, cho ăn như bình thường sẽ dư thừa, làm bẩn đáy.

Sau mưa, bà con nhớ đo lại pH và kiềm. Nếu kiềm tụt, bổ sung vôi hoặc bicar như phần trên. Những ngày nắng nóng gay gắt thì ngược lại, nước dễ bốc hơi làm tăng độ mặn, tảo phát triển mạnh, bà con nên giữ mực nước ao đủ sâu và theo dõi màu nước sát hơn.

5. Lịch thăm ao hằng ngày gợi ý cho bà con

Quản lý môi trường nước không phải là làm cái gì đó quá cao siêu, mà là sự tỉ mỉ, quan sát ao hằng ngày. Bà con có thể tham khảo lịch đơn giản sau rồi điều chỉnh theo ao nhà mình:

• Rạng sáng: Đi vòng quanh ao xem tôm có nổi đầu, tấp mé không; kiểm tra quạt có chạy đều không.
• Sáng sớm: Đo pH, nhìn màu nước, ghi vào sổ.
• Các bữa ăn: Kiểm tra nhá để điều chỉnh lượng thức ăn bữa sau.
• Đầu giờ chiều: Đo pH lần hai, so với buổi sáng.
• Chiều tối: Xem dự báo thời tiết, chuẩn bị vôi, kiểm tra máy móc trước đêm.

Thói quen ghi chép và quan sát là thứ mà người nuôi thủy sản nào cũng nên có, dù nuôi tôm, nuôi cá hay nuôi ếch thương phẩm trong bể xi măng. Ngay cả hồ nhỏ ngoài sân như mô hình hồ nước sinh thái nuôi cá bảy màu cũng cần để ý màu nước và lượng thức ăn y như vậy.

Những sai lầm thường gặp khi quản lý nước ao tôm

• Đợi tôm có dấu hiệu lạ mới đo nước: Lúc đó thường đã muộn. Đo định kỳ mới phát hiện sớm.
• Cho ăn quá tay: Thức ăn thừa làm bẩn đáy, sinh khí độc, nước nhanh xấu.
• Tiết kiệm quạt nước ban đêm: Đây là lúc oxy thấp nhất, tắt quạt là rất rủi ro.
• Thay nước ồ ạt: Nước mới khác hẳn nước cũ về pH, độ mặn làm tôm sốc. Thay từ từ, từng phần.
• Lạm dụng hóa chất mạnh: Diệt luôn cả tảo và vi sinh có lợi, nước càng mất ổn định.

Lời kết

Quản lý môi trường nước ao nuôi tôm không cần gì cao siêu, chỉ cần bà con nắm chắc màu nước, giữ đúng các chỉ số kiềm, pH, oxy, xử lý đáy ao sạch sẽ và chủ động khi thời tiết thay đổi. Một nguồn nước ổn định chính là “bảo hiểm” tốt nhất cho một vụ tôm thắng lợi. Chúc bà con mình vụ này tôm đầy kho, tiền đầy túi!

Gặt – Đồng hành cùng nhà nông.