Sầu riêng đứng đọt, lá vàng vọt: Bắt đúng bệnh, trị đúng cách cùng Gặt!

Chào bà con, cây sầu riêng vốn “khó tính” như con nhà giàu. Thấy vườn bị sầu riêng đứng đọt, lá vàng vọt, cây đứng bóng không lớn là biết trong người nó đang “trái gió trở trời”. Đừng quá lo lắng mà đổ phân vô tội vạ. Bài này Gặt cùng bà con “khám bệnh” qua màu lá và bộ rễ, rồi đi qua quy trình 3 bước “cấp cứu” để cây ra đọt trở lại.

Sầu riêng đứng đọt là gì, vì sao bà con cần để ý sớm?

Sầu riêng là cây ăn trái nhiệt đới, ra lộc theo từng đợt. Một cây khỏe thường nhú đọt, ra lá non, lá lụa rồi lá già, xong lại bung đợt mới. Gọi là sầu riêng đứng đọt khi cây “đứng hình”: đọt không nhú, hoặc nhú lên rồi teo lại, lá cũ vàng dần, tán thưa và cây không lớn thêm trong thời gian dài.

Đứng đọt không phải một bệnh riêng mà là dấu hiệu cây đang gặp vấn đề bên trong. Nếu để lâu, cây mất sức, không đủ lá để nuôi bông, nuôi trái, nặng thì chết dần từng cành. Vườn cây con mà đứng đọt kéo dài sẽ chậm cho trái cả năm trời. Vì vậy bà con thấy cây chững lại là nên ra vườn kiểm tra ngay, đừng chờ lá vàng hết mới lo.

Bà con muốn tìm hiểu thêm về đặc điểm sinh học của cây có thể đọc mục sầu riêng trên Wikipedia tiếng Việt.

1. “Khám bệnh” qua màu lá và bộ rễ

Muốn trị đúng thì phải bắt đúng bệnh. Lá là “tấm gương” phản chiếu sức khỏe của bộ rễ bên dưới. Bà con quan sát kỹ mấy dấu hiệu sau:

• Lá vàng cả gân lẫn phiến: Cây đang đói ăn trầm trọng hoặc rễ đã hỏng, không thể hút dinh dưỡng.
• Lá vàng nhưng gân còn xanh: Cây đang thiếu vi lượng (Magie, Kẽm).
• Đầu lá cháy khô, cành chết ngược: Rễ tơ bên dưới đã thối đen do nấm hoặc đất quá bí chặt.

Sau khi xem lá, bà con nên cào nhẹ lớp đất mặt ở mép tán (chỗ rễ tơ tập trung nhiều nhất) để xem rễ. Rễ khỏe có màu trắng ngà, đầu rễ tươi, bẻ ra thấy chắc. Rễ bệnh chuyển nâu đen, mềm nhũn, vỏ rễ tuột ra dễ dàng, có khi bốc mùi hôi. Nếu đất quanh gốc dẽ cứng, nước đọng lâu sau mưa thì gần như chắc chắn rễ đang bị ngộp.

Bảng đối chiếu nhanh dấu hiệu và nguyên nhân

2. Những nguyên nhân khiến sầu riêng đứng đọt

Rễ thối do nấm bệnh

Đây là thủ phạm phổ biến nhất. Nấm gây thối rễ phát triển mạnh khi đất ẩm ướt kéo dài, nhất là mùa mưa. Rễ tơ bị hỏng thì cây có bón bao nhiêu phân cũng không hút được, lá cứ vàng dần, đọt đứng lại.

Đất bí chặt, úng nước

Sầu riêng cần đất tơi xốp, thoát nước tốt. Vườn trũng, mương nông hoặc đất bị nén chặt sau nhiều năm bón phân hóa học làm rễ thiếu không khí, dễ ngộp và thối. Bà con có thể tham khảo cách đào mương, xẻ rãnh chống úng cho vườn sầu riêng để xử lý tận gốc.

Đất chua, mất cân bằng pH

Đất chua làm rễ khó hút dinh dưỡng, đồng thời tạo điều kiện cho nấm bệnh. Vì vậy nhiều vườn bón đủ phân mà cây vẫn vàng lá. Cân bằng pH là bước không thể bỏ qua.

Bón phân sai cách

Thấy cây vàng, nhiều bà con “đổ phân vô tội vạ” với mong muốn cây nhanh xanh lại. Khi rễ đang yếu, lượng phân đậm đặc dễ làm xót rễ, cây càng suy kiệt hơn.

Côn trùng phá đọt non

Có trường hợp cây vẫn nhú đọt nhưng đọt bị rầy chích hút làm cháy, xoăn nên trông như đứng đọt. Gặt có bài riêng về cách chặn đứng rầy xanh bảo vệ đọt non sầu riêng để bà con tham khảo.

3. Quy trình 3 bước “đánh thức” vườn sầu riêng đứng đọt

Nguyên tắc của Gặt là: chữa rễ trước, nuôi lá sau. Rễ có khỏe thì cây mới ăn được phân.

Bước 1 – Dọn dẹp và sát khuẩn

Cào nhẹ lớp lá ủ quanh gốc để đất thoáng, cho nắng gió vào mặt đất. Dùng thuốc đặc trị nấm (chứa gốc Đồng hoặc Metalaxyl) tưới đẫm vùng rễ để diệt sạch mầm bệnh. Bà con pha thuốc theo đúng liều ghi trên nhãn, tưới đều cả vùng mép tán chứ không chỉ sát gốc. Đồng thời cắt bỏ các cành đã chết khô để cây đỡ tốn sức.

Bước 2 – Kích rễ và cân bằng pH

Sau khi diệt nấm 7 ngày, bà con bổ sung Humic kết hợp tưới vôi trong (nếu đất chua) để kích thích rễ cám mới vươn ra. Giai đoạn này giữ ẩm vừa phải, tuyệt đối không để đất sũng nước. Nếu chưa rõ đất nhà mình chua hay không, bà con có thể xem lại cách xử lý đất trồng sầu riêng sạch nấm, khỏe rễ.

Bước 3 – Dinh dưỡng phục hồi

Khi thấy chớm nhú mũi giáo (đọt non), hãy phun ngay phân bón lá chứa Amino Acid và trung vi lượng. Lúc này mới bắt đầu rải lại phân hữu cơ hoai mục quanh tán cây. Phân hữu cơ vừa nuôi cây vừa giúp đất tơi xốp, giữ ẩm tốt. Bà con có thể tự làm theo hướng dẫn cách làm phân hữu cơ tại nhà để tiết kiệm chi phí.

Khi đọt non đã ra đều và chuyển sang lá lụa, bà con mới tăng dần lượng phân bón gốc theo từng đợt nhỏ, không bón dồn một lần.

4. Những sai lầm bà con hay mắc khi cây đứng đọt

• Bón thật nhiều phân hóa học cho cây “mau xanh”: rễ yếu không hút được, phân tồn đọng làm xót rễ.
• Tưới đẫm liên tục: nghĩ cây thiếu nước nên tưới nhiều, trong khi nguyên nhân lại là úng rễ.
• Chỉ phun phân bón lá mà bỏ qua bộ rễ: lá xanh lên được vài hôm rồi lại vàng vì gốc bệnh chưa được giải quyết.
• Dùng thuốc không đọc nhãn: pha đậm hơn hướng dẫn có thể gây hại rễ non vừa nhú.
• Nóng vội: cây phục hồi cần thời gian, bà con theo dõi từng tuần chứ đừng đổi thuốc liên tục.

5. Cách phòng sầu riêng đứng đọt lâu dài

Làm vườn sầu riêng là phải “nhìn cây mà bón phân, nhìn đất mà tưới nước”. Muốn cây ra đọt đều đặn, bà con giữ mấy thói quen sau:

• Làm mương, rãnh thoát nước trước mùa mưa, không để nước đọng quanh gốc.
• Phủ gốc bằng rơm, lá khô vừa phải, cách gốc một khoảng để thân không bị ẩm thường xuyên.
• Bón phân hữu cơ hoai mục định kỳ, hạn chế lạm dụng phân hóa học.
• Kiểm tra đất và bón vôi khi đất chua, theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông địa phương.
• Thăm vườn thường xuyên, nhất là sau những đợt mưa dầm, để phát hiện sớm lá vàng, rễ thối.

Lời kết từ Gặt

Một khi bộ rễ đã thông suốt, đất đã tơi xốp thì cây sẽ tự khắc xanh tốt trở lại. Chữa sầu riêng đứng đọt không khó, quan trọng là bắt đúng bệnh từ lá và rễ, rồi làm tuần tự từng bước. Chúc bà con sớm thấy vườn sầu của mình “thay da đổi thịt”, xanh mướt mắt!

Gặt – Bạn đồng hành cùng nhà nông.